Gradus Oechsle
Unitas extra SI · quantitas: pondus musti uvae per densitatem expressum · unus gradus uni grammati aequatur, quo libra musti gravior est quam libra aquae
Ferdinandus Oechsle Pforzhemii officinam librarum subtilium tenebat et, ut quivis civis Germaniae australis sui temporis, vino utebatur, quod oculo et lingua emebatur: dulcedo musti digito intincto iudicabatur, deinde de ea tota hieme disputabatur. Ineunte tertio decennio proposuit non linguam sed ipsum mustum pendere, idque vilissima ratione fecit — natatorem in cylindrum mensorium demisit et in eius scala non densitatem sed differentiam scripsit: quot grammatis libra musti gravior sit quam libra aquae. Numerus usque ad indecentiam commodus evasit, quoniam fere omne quod in uva superest saccharum est.
Hinc cetera omnia sequuntur: centum gradus Oechsle significant libram musti 1100 grammata pendere atque ex hoc musto vinum circiter duodecim et dimidiae centesimarum futurum esse, quoniam saccharum post fermentationem in spiritum nota ratione mutatur. Lex vinaria Germanica in hac scala totam scalam praedicatorum aedificavit — Kabinett, Spätlese, Auslese — ita ut numerus ex natatore non solum saporem sed etiam pretium ampullae decernat; ideoque mense Septembri in vinea singulis mane sumitur.
Quanto plus pendat libra musti
Definitio una subtractione nititur: in specimine musti densitas ad viginti gradus Celsii mensuratur, per densitatem aquae eadem temperatura dividitur, ab obtenta ratione unum subtrahitur et differentia mille multiplicatur. Mustum densitatis 1,085 g/cm³ igitur octoginta quinque gradus Oechsle dat, totaque scala nihil aliud est quam tertia et quarta nota densitatis, in priorem locum prolatae, ut commode legantur et clara voce dicantur.
Saccharum autem omnino non mensuratur — deducitur. In musto praeter illud soluta sunt acida, sales minerales et pectinae, quae simul circiter duo grammata in centum efficiunt, eaque correctio in omnibus tabulis conversionis insidet. Cum pars non-saccharorum in uva sana parum varietur, permutatio innoxia apparet; sed aegrotet acinus aut mustum fermentari incipiat, et natator mentiri incipit, nam glycerolum aqua gravius est, spiritus levior, et uterque densitatem in suam partem movet.
Indicium natatoris ex omnibus solutis constat, non ex solo saccharo, ideoque iam primus fermentationis dies instrumentum evilescit: spiritus aqua levior est, densitasque celerius cadit quam saccharum minuitur. Areometrum in lacu fermentante numeros ostendit qui neque pondus musti neque robur significant, sed tantum aequilibrium duarum motionum contrariarum, eisque ars proprium nomen excogitavit — densitas apparens.
Hinc regula cellae: gradibus Oechsle mustum ante fermentum inductum mensuratur, deinde ad alias vias transitur — spiritus ex destillatione computatur, aut indicium refractometri una cum densitate sumitur et systema duarum aequationum solvitur. Ipsa quantitas mensura unius momenti manet: illius mane quo uva ex vite venit.
Usque ad medium Octobrem pondus musti ascendit, quia folium saccharum uvae in acinum pellit, isque incrementus honestus est: musti in racemo tantundem est quantum ante, sacchari autem plus. Postea vitis quiescit, sed numerus in natatore ascendere pergit — iam eo quod acinus aquam amittit et saccharum simpliciter dilutum esse desinit.
Ea differentia gravius pendet quam videtur, nam ex ea pendet quantum vini iugerum det: concentratio crescit, volumen cadit, et ducenti gradus Oechsle in acino nobiliter mucido non uberem vindemiam significant, sed paucas ampullas ex toto ordine. Aciditas autem in utroque casu decrescit, et ipse eius casus, non ascensus sacchari, plerumque decernit vindemiandum esse.
Unum specimen, quattuor scalae nationum
Omnes quattuor scalae unam eandemque densitatem legunt, sed quaeque suo modo eam scribit: Oechsle grammata in libram relinquit, Brix in centesimas ponderis convertit, Claustroneoburgum non-sacchara subtrahit ideoque numeros quinquies minores dat, Baumé veterem areometri divisionem servat, in qua unus gradus circiter duodeviginti grammatis sacchari respondet. Disputare quaenam recta sit vanum est — id solum interest ne in eadem tabula misceantur.
In imo scalae omnes conversiones communem infirmitatem habent: infra quinquaginta gradus Oechsle mustum raro uvae est, supra ducentos quinquaginta natator in syrupo denso non amplius emergit, ibique iam refractometro mensuratur. Utrique fines non in lege sed in fabrica instrumenti stant.
Tota scala ducentis gradibus continetur
Scala Oechsliana in hoc catalogo raritas est: logarithmo duci non eget, quoniam totus uvae mundus inter quinquaginta et ducentos quinquaginta gradus continetur, cetera autem aut mustum non sunt aut iam vinum non sunt. Fascia clara regionem notat in qua scala praedicatorum Germanica operatur.
Quibus pondus musti sumatur
Natator vitreus cum plumbo in ventre et scala in stipite: ubi meniscus divisionem secat, ibi gradus est. Instrumentum dimidiam libram musti, planam positionem et patientiam poscit, at non frangitur et minoris constat quam specimen uvae quod in eo natat.
Duae guttae sufficiunt: radius in musto frangitur, et finis lucis in scala substantiam siccam gradibus Brix dat, unde tabula in Oechsle convertit. Cum eo per ordines hebdomade ante vindemiam itur, quia singulos racemos seorsum legit.
Via arbitrii: ampulla noti voluminis vacua, cum aqua et cum musto penditur, densitasque ex duabus rationibus exit. Tarde, at sine correctionibus formae menisci — in hoc instrumento natatores comprobantur.
Statio recipiendi hodierna: tubulus cum specimine in vibrationem agitur, et ex frequentia propriae oscillationis densitas ad sextam notam invenitur. Duo millilitra et decem secundae sufficiunt, thermostatumque intus quaestionem correctionis tollit.
Quomodo scribendum et quomodo non
Proxima cognatio
Pars ponderis substantiae siccae in centesimis: eadem grammata, sed ad centum grammata musti relata, non ad libram. Mensura communis artis alimentariae, ideoque vinitor qui refractometrum in rete emit fere semper scalam Brix accipit eamque tabula in Oechsle convertit.
Mensura Austriaca, in qua non-sacchara ante subtracta sunt, ita ut numerus fere quinquies minor evadat et iam honestas centesimas sacchari ponderis significet. Conversio inter eam et Oechsle quadratica est, ideoque tabulae utriusque terrae uno factore lineari non conveniunt.
Vetus areometri scala, in Gallia et Australia servata, ubi ideo aestimatur quod numerus fere cum futuro robore vini in centesimis congruit. Duodecim gradus Baumé — duodecim gradus spiritus, atque in sermone id commodius est quam ulla conversio.
Quomodo natator instrumentum iuris factus sit
Ferdinandus Oechsle, Pforzhemii mechanicus et auri probator, libram musti suam edit, in cuius scala non densitas stat sed excessus supra aquam. Electio decretoria evasit: numeri magni et integri exierunt, ita ut per aream clamari possent sine implicatione in notis decimalibus.
Claustroneoburgi prope Vindobonam baro Augustus Wilhelmus de Babo, qui ibi primam scholam vitis colendae condidit, propriam scalam inducit: ab indicio densitatis acida et sales ante subtrahit, ut numerus recta centesimas sacchari significet. Imperium Danubianum dissolutum est, duae scalae utrimque veteris finis manserunt.
Lex vinaria Germanica veterem nominum agrorum confusionem tollit et divisionem suam in uno numero mensurabili fundat — in pondere musti. Kabinett, Spätlese, Auslese non amplius descriptio vindemiae fiunt sed limina scalae Oechslianae, atque ex illo die indicium natatoris vim instrumenti publici accipit.
Decennia calida id effecerunt quod legislator non cogitaverat: limina, quae olim paucis annis semel attingebantur, fere omni autumno attingebantur, et Spätlese honor esse desiit. Vinitores maturius vindemiare coeperunt — non sacchari gratia, sed ut aciditatem servarent, sine qua riesling aciem amittit.
Unitas aliud metitur quam nominat, idque omnibus placet
Gradus Oechsle pondus musti nominatur, quamquam saccharum non videt: natator omne pondus solutum sentit, et in eius indicio una cum saccharo acida, sales et pectinae insident. Permutatio ideo tenet quod in acino sano pars non-saccharorum fere eadem manet, ita ut unus numerus alterum certo praedicat — et tam diu tenet quam diu uva sana est.
Arescat acinus paulum aut putredine nobili tegatur, et nexus dissolvitur: fungus partem sacchari comedit et glycerolum relinquit, quod aqua gravius est ideoque natatorem rite tollit, vino robur promittens quod non habebit. Quare in generibus carissimis, ubi gradus ducentos superant, indicium non amplius natatore sed chromatographo probatur — instrumentum ad vilem honestatem excogitatum ibi impotens apparuit ubi pecunia magna est.