ft harfleri barometrik bir altimetrenin kadranına doğrudan basılmıştır ve ibreler üzerlerinden geçer: uzun yüzler ibresi yükselip alçalır, kısa binler ibresi arkasından sürünür, ince on binler ibresi kenarda titrer. Sağdaki pencerede basınç tamburu 29.92’ye kadar yuvarlanır, solda çizgili alçak irtifa bayrağı bir görünüp bir kaybolur, bir uyarı lambası yanıp söner ve seviye şeridindeki işaret FL350’ye kadar kayar; şeritteki mavi çizgiler metrik uçuş seviyeleridir.
Birim sayfası
uzunluk · havacılık künye 1/1 · rev. 2026-09Ayak ft · ′
SI dışı birim · nicelik: uzunluk; 1959’dan beri tam 0,3048 m
Kilise kapısında on altı sol ayak
1535’te arazi ölçücü Jakob Köbel, Frankfurt’ta hiçbir etalon olmadan yasal ayağı elde etmenin basit bir tarifini bastı: pazar günü ayinden sonra kilise kapısında uzun ve kısa, nasıl çıkarlarsa öyle on altı adamı durdurmak ve sol ayaklarını art arda dizmek. Elde edilen uzunluk yasal çubuktur, on altıda biri de yasal ayak; böylece ölçünün doğruluğu, matematikçiler büyük sayılar yasasını dile getirmeden çok önce o yasaya dayanıyordu.
Bugün ayak çok daha kuru bir biçimde, tam 0,3048 metre olarak tanımlanır, ama bir alanda metreden daha sıkı tutunur: gezegenin üzerindeki gökyüzünün neredeyse tamamı ayaklara bölünmüştür ve uçaklar, yerde kimsenin ayak kullanmadığı yerlerde bile her bin ayakta bir uçuş seviyelerine ayrılır.
Bu sayfa, bir uçak metrik uçuş seviyeleri olan bir hava sahasına girdiğinde ne olduğunu, Amerikalı arazi ölçücülerin 2022’ye kadar neden başka bir ayakla ölçtüğünü ve Avrupa’da ikiye inmeden önce kaç ayak bulunduğunu gösterir.
ft simgesi küçük harfle ve noktasız yazılır, çoğulda değişmez: 6 fts değil, 6 ft. Boy uzunluğunda ve çizimlerde ayak tek üssüne ′, inç ise çift üssüne ile gösterilir; böylece altı ayak iki inç 6′2″ diye yazılır. Uçuş seviyesi FL harfleri ve yüzlerce ayakla bitişik yazılır, FL350, birimsiz.
0,3048 m’lik uluslararası ayağı — iki milyonda bir daha uzun olan ve haritalarda 2022’ye kadar yaşayan ABD arazi ayağıyla, ayrıca Ren ayağının 314 mm, Paris ayağının 325 olduğu Avrupa’nın eski ayaklarıyla. Uçuş seviyesini yükseklikle de karıştırmayın: FL350, yerden ya da denizden değil, 1013,25 hektopaskallık standart basınca göre 35 000 ayak demektir.
01 · Tanım
yarda · inç · uçuş seviyesiAyak, uluslararası yardanın üçte birine ve on iki inçe eşit bir uzunluk birimidir; yarda 1959’dan beri 0,9144 metre olarak tanımlandığı için ayak tam 0,3048 metredir. İnç gibi kendi etalonu yoktur ve bütün doğruluğu metreden ödünç alınmıştır.
Ayak en geniş biçimde havada yaşar: uçuş irtifası dünyanın hemen her yerinde ayakla verilir, uçuş seviyeleri de standart basınca göre yüzlerce ayakla sayılır; böylece FL350, 1013,25 hektopaskala ayarlanmış bir altimetrede 35 000 ayak demektir. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü metreyi yeğlerdi, ama ayağa geçici bir alternatif olarak izin verir ve kaldırılması için hiçbir zaman tarih koymamıştır.
Uçuş seviyeleri arasındaki bin ayaklık basamak 304,8 metredir ve gökyüzünün metreyle bölündüğü yerlerde basamak 300 metre yapılmıştır. İki merdiven neredeyse çakışır, ama her basamakta on altı ayak ayrılır ve bir bölümlemeden ötekine geçen uçak biraz tırmanmak ya da alçalmak zorundadır.
Her basamakta on altı ayak
Solda gökyüzü ayaklara, sağda metrelere bölünmüştür, ortadan da iki kontrol bölgesinin sınırı geçer. Kehribar çizgiler her bin ayakta bir ayak seviyeleri, mavi kesik çizgiler her üç yüz metrede bir metrik seviyelerdir; uçak seçilen seviyede soldan sağa uçar ve sınırda en yakın metrik seviyeye geçer, karşıdan gelen ise bir basamak yukarıda ters yönde uçar. Aralarındaki ayraç, birbirlerinden uzaklaştıklarında, ayak cinsinden gerçek dikey ayırmayı gösterir.
Herkes aynı ölçüde yanılır, bu yüzden kimse çarpışmaz
Altimetre mesafeyi değil basıncı ölçer ve bir uçuş seviyesinde bütün mürettebat aynı standart basıncı ayarlar, oysa o gün deniz seviyesindeki gerçek basınç başkadır. FL350’deki uçakların gerçek yüksekliği 35 000 ayaktan birkaç yüz ayak sapabilir, ama hepsinde aynı miktarda; böylece aralarındaki ayırma korunur. Hata ortaktır ve herkes tek bir ayak ve tek bir basınç kullandığı sürece zararsızdır.
02 · Dönüşüm
birimler · eski ayaklar · uçuş seviyeleriAyaktan metreye ve geri
Bir uzunluk ya da yükseklik girin; sayfa onu metre, inç, yarda, mil ve uçuş seviyesi olarak gösterir, çeşitli şehirlerin eski ayaklarına çevirir ve ayak cinsinden uçuş seviyesi merdivenini metrik olanla karşılaştırır. Bütün sekmelerde uzunluk aynıdır; değişen yalnızca ölçüttür.
Akılda tutulacak kural: metreyi bulmak için ayağı üçle çarpıp ona bölün, üstüne yüzde bir buçuk ekleyin.
Uçuş seviyesi bir uzunluk değil, standart atmosfere göre ayağa çevrilmiş uzlaşımsal bir basınçtır; bu yüzden «uçuş seviyeleri» satırındaki metreler yerden değil, aynı standart atmosferdeki yüksekliği anlatır. Eski ayaklar yuvarlatılmıştır: aynı şehirde çoğu zaman yapı ustaları ve arazi ölçücüler için iki ayak birden yaşardı ve uzunlukları etalondan etalona değişirdi.
| {k} | {v} | {note} |
{text}
04 · Ölçüm aletleri
altimetre · radyo altimetresi · zincir · çubukYer ve gök ayakla neyle ölçülür
Aslında paskal olan ayaklar
Altimetrenin içinde, dış basınç düştükçe şişen ve kaldıraçlarla ibreleri döndüren, havası boşaltılmış metal kapsüllerden bir yığın vardır. Ölçek standart atmosfere göre ayakla bölünmüştür; yani alet aslında bir formülle yüksekliğe çevrilmiş basıncı gösterir ve bu yüzden pilot inişten önce tambura yerel basıncı ayarlar.
Yerin üzerinde gerçek ayaklar
Radyo altimetresi aşağıya bir sinyal gönderir ve yerden geri dönme süresini ölçer; böylece basıncı değil, yüzeye olan dürüst mesafeyi gösterir. Yalnızca alçakta, genellikle 2500 ayağa kadar çalışır, bu yüzden ancak yaklaşmada konuşmaya başlar: kokpitteki sentetik bir ses yere temasa kadar son yüzlerce ve onlarca ayağı geri sayar.
Yüz halkada altmış altı ayak
Edmund Gunter’in 1620’de tasarladığı ölçü zinciri toplam 66 ayak uzunluğunda yüz halkadan oluşuyordu ve İngilizce konuşan dünyanın bütün arazi ölçümü ona dayanıyordu: on kare zincir bir akre, seksen zincir bir mil eder. Zincir, halkaların ondalık sayımını eski ayaklarla birleştirdi; bu yüzden parsel sınırları bugün de çoğu zaman altmış altının katlarıdır.
Cemaatten bir etalon
Rastgele on altı adam, saçılımı tek bir ayağınkinden dört kat küçük bir çubuk verir — hatalar bağımsız sayılırsa on altının karekökü —; yani Köbel’in tarifi saf değil, istatistik açısından düşünülmüştü. Tek bir ayağı tek bir ayağı yere koyarak değil, çubuğu bölerek elde etmeyi önerdi ve bu, bugün yinelenen ölçümlerin ortalamasını aldıran düşüncenin ta kendisidir.
05 · Yazım kuralları
simge · üsler · uçuş seviyesiFL350, «350 ayak» değildir
Metinde ayak bir boşluktan sonra ft simgesiyle, boy uzunluğunda ve çizimlerde boşluksuz tek üssüyle, uçuş seviyesi ise FL harfleri ve yüzlerce ayak sayısıyla, arkasında birim olmadan yazılır.
Sağdaki ilk satır simgeye çoğul ve nokta ekler, ikincisi iki inçi ayağın iki onda biri sanır, oysa 6,2 ayak altı ayak 2,4 inçtir; üçüncüsü uçuş seviyesine birim verir, böylece 35 000 yerine 350 ayak diye okunur. Dördüncüsü simgeyi sözcüğün kısaltmasına çevirir, beşincisi kesin bir değeri yuvarlayıp yüzde bir buçuk yanılır, altıncısı ise ayak kareyi üs yerine noktalı sözcüklerle yazar.
06 · Komşu birimler
inç · yarda · milAyak, emperyal merdivenin ortasında durur: altında on iki inç, üstünde bir yardada üç ayak ve bir kara milinde 5280 ayak; gökyüzünde ise yanında, uçağın yolunun sayıldığı deniz mili yaşar, yüksekliği ise ayakla sayılır.
Ayağın on ikide biri, Roma uncia’sı, tam 25,4 milimetre.
Ayak yarda üzerinden tanımlanır: 0,9144 metrenin üçte biri.
Sekiz furlong, seksen Gunter zinciri, 5280 ayak.
07 · Tarihsel bölüm
arşiv · lejyondan uçuş seviyesineAyaklar nasıl önce çok, sonra iki, sonra tek oldu
{title}
{text}
Metrik seviye ayak seviyesine nasıl yetişir
Her sütunun yüksekliği, metrik seviyenin altındaki en yakın ayak seviyesinden ne kadar yukarıda olduğunu, ayak cinsinden, 8900’den 12 500 metreye on üç basamak için gösterir. Her basamakta fark on altı ayak küçülür; çerçeve basamakları sırayla dolaşır.
Aşağıda iki yüz ayak, yukarıda on — 304,8 ile 300 metre arasındaki farktan kalan budur, ama sınırda bu ayaklar her uçuş için zorunlu bir manevraya dönüşür.
Bitiş tarihi olmayan geçici bir birim
Chicago Sözleşmesi’nin ölçü birimleri ekinde, yükseklik için ayak ve hız için knot geçici olarak izin verilen SI dışı birimler olarak yer alır, ama kaldırılma tarihleri belirlenmeden bırakılmıştır ve bu durum on yıllardır sürer. Neden pilotların alışkanlığı değil, gökyüzünün ortak olmasıdır: metreye geçmek, bir uçağın rotasındaki bütün ülkelerin aynı gün değiştirmesini gerektirir ve tek bir ülke bile ayakta kaldıkça ayağı herkes için korumak daha kârlıdır.
Metrik uçuş seviyelerinin sürdüğü yerlerde tabloları ayak tablosuna uydurulmuştur: her metrik basamak, ayak altimetresi olan bir mürettebat onu tutabilsin diye yüzlerce ayak cinsinden en yakın uçuş seviyesiyle birlikte yazılır ve iki sistem arasındaki sınır, bütün akışı yeniden düzenlemek yerine tek bir kısa manevrayla geçilir.
Ayağın doğruluğu çoktandır bir sorun değil: uzunluğu metreden artıksız çıkar ve bir uçuş seviyesinin bütün hatası, altimetrenin standart atmosfer formülüyle ayağa çevirdiği havanın basıncında ve sıcaklığında yatar.