Litery ft są wydrukowane wprost na tarczy barometrycznego wysokościomierza, a wskazówki przesuwają się nad nimi: długa wskazówka setek wznosi się i opada, krótka tysięcy pełznie za nią, cienka dziesiątek tysięcy drży przy krawędzi. W okienku po prawej bęben ciśnienia dotacza się do 29.92, po lewej pasiasta chorągiewka małej wysokości to się pojawia, to znika, miga lampka ostrzegawcza, a znacznik na taśmie poziomów dojeżdża do FL350; niebieskie kreski na taśmie to poziomy metryczne.
Karta jednostki
długość · lotnictwo karta 1/1 · wyd. 2026-09Stopa ft · ′
Jednostka spoza SI · wielkość: długość; od 1959 roku dokładnie 0,3048 m
Szesnaście lewych stóp pod drzwiami kościoła
W 1535 roku mierniczy Jakob Köbel wydrukował we Frankfurcie prosty przepis, jak otrzymać prawną stopę bez żadnego wzorca: w niedzielę po nabożeństwie zatrzymać pod drzwiami kościoła szesnastu mężczyzn, wysokich i niskich, jak wychodzą, i ustawić ich lewe stopy jedna za drugą. Otrzymany odcinek to prawny pręt, a jego szesnasta część to prawna stopa, tak że dokładność miary opierała się na prawie wielkich liczb na długo przed tym, nim sformułowali je matematycy.
Dziś stopa jest zdefiniowana znacznie nudniej, jako dokładnie 0,3048 metra, ale w jednej dziedzinie trzyma się mocniej niż metr: prawie całe niebo nad planetą jest podzielone na stopy, a samoloty rozdziela się poziomami lotu co tysiąc stóp nawet tam, gdzie na ziemi nikt stóp nie używa.
Karta pokazuje, co się dzieje, gdy samolot wlatuje w przestrzeń powietrzną z metrycznymi poziomami lotu, dlaczego amerykańscy geodeci do 2022 roku mierzyli inną stopą i ile stóp było w Europie, zanim zostały dwie.
Symbol ft pisze się małymi literami i bez kropki, w liczbie mnogiej się nie zmienia: 6 ft, a nie 6 fts. Przy wzroście i na rysunkach stopę oznacza się pojedynczą primą ′, a cal podwójną, więc sześć stóp i dwa cale zapisuje się 6′2″; poziom lotu pisze się łącznie literami FL i setkami stóp, FL350, bez jednostki.
Międzynarodowej stopy 0,3048 m — z amerykańską stopą geodezyjną, dłuższą o dwie milionowe, która żyła w mapach do 2022 roku, a także ze starymi stopami Europy, gdzie reńska miała 314 mm, a paryska 325. Nie mylić też poziomu lotu z wysokością: FL350 oznacza 35 000 stóp ani nad ziemią, ani nad morzem, lecz według ciśnienia standardowego 1013,25 hektopaskala.
01 · Definicja
jard · cal · poziom lotuStopa to jednostka długości równa jednej trzeciej jarda międzynarodowego i dwunastu calom; ponieważ jard od 1959 roku określono jako 0,9144 metra, stopa ma dokładnie 0,3048 metra. Podobnie jak cal nie ma własnego wzorca, a cała jej dokładność jest pożyczona od metra.
Najszerzej stopa żyje w powietrzu: wysokość lotu niemal na całym świecie podaje się w stopach, a poziomy lotu liczy się w setkach stóp według ciśnienia standardowego, więc FL350 oznacza 35 000 stóp na wysokościomierzu nastawionym na 1013,25 hektopaskala. Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego wolałaby metry, ale dopuszcza stopę jako tymczasową alternatywę i nigdy nie wyznaczyła daty jej zniesienia.
Krok poziomów lotu o tysiąc stóp to 304,8 metra, a tam, gdzie niebo podzielono na metry, krok ustalono na 300 metrów. Obie drabiny prawie się pokrywają, ale na każdym szczeblu rozchodzą się o szesnaście stóp, i samolot przelatujący z jednego podziału do drugiego musi lekko się wznieść albo zniżyć.
Szesnaście stóp na każdym szczeblu
Po lewej niebo podzielone jest na stopy, po prawej na metry, a pośrodku biegnie granica dwóch rejonów kontroli. Bursztynowe linie to poziomy stopowe co tysiąc stóp, niebieskie kreski — metryczne co trzysta metrów; samolot leci z lewa na prawo na wybranym poziomie i na granicy przechodzi na najbliższy metryczny, a nadlatujący z przeciwka leci szczebel wyżej w przeciwną stronę. Klamra między nimi, gdy się rozchodzą, pokazuje rzeczywistą separację pionową w stopach.
Wszyscy mylą się tak samo, więc nikt się nie zderza
Wysokościomierz mierzy nie odległość, lecz ciśnienie, a na poziomie lotu wszystkie załogi nastawiają to samo ciśnienie standardowe, choć rzeczywiste ciśnienie na poziomie morza tego dnia jest inne. Prawdziwa wysokość samolotów na FL350 może różnić się od 35 000 stóp o kilkaset, ale u wszystkich o tyle samo, więc separacja między nimi się zachowuje; błąd jest wspólny i bezpieczny, dopóki wszyscy używają jednej stopy i jednego ciśnienia.
02 · Przeliczanie
jednostki · dawne stopy · poziomy lotuOd stóp do metrów i z powrotem
Wpisz długość lub wysokość, a karta pokaże ją w metrach, calach, jardach, milach i poziomach lotu, przeliczy na dawne stopy różnych miast i porówna stopową drabinę poziomów lotu z metryczną. We wszystkich zakładkach długość jest ta sama, zmienia się tylko miara.
Reguła do zapamiętania: żeby otrzymać metry, stopy mnoży się przez trzy i dzieli przez dziesięć, a poprawka to plus półtora procent.
Poziom lotu to nie długość, lecz umowne ciśnienie przeliczone na stopy według atmosfery standardowej, dlatego metry w wierszu „poziomy lotu” oznaczają wysokość w tej samej atmosferze standardowej, a nie nad ziemią. Dawne stopy podano w zaokrągleniu: w jednym mieście często żyły dwie stopy naraz, dla budowniczych i dla mierniczych, a ich długość zmieniała się od wzorca do wzorca.
| {k} | {v} | {note} |
{text}
04 · Przyrządy pomiarowe
wysokościomierz · radiowysokościomierz · łańcuch · prętCzym mierzy się w stopach ziemię i niebo
Stopy, które naprawdę są paskalami
Wewnątrz wysokościomierza jest stos opróżnionych z powietrza metalowych puszek, które pęcznieją, gdy spada ciśnienie zewnętrzne, i przez dźwignie obracają wskazówki. Skala jest podzielona w stopach według atmosfery standardowej, więc przyrząd w rzeczywistości pokazuje ciśnienie przeliczone na wysokość wzorem, i dlatego pilot przed lądowaniem nastawia na bębnie ciśnienie miejscowe.
Prawdziwe stopy nad ziemią
Radiowysokościomierz wysyła w dół sygnał i mierzy czas, po jakim wraca on od ziemi, więc pokazuje uczciwą odległość od powierzchni, a nie ciśnienie. Działa tylko nisko, zwykle do 2500 stóp, i dlatego odzywa się dopiero przy podejściu do lądowania, gdy syntetyczny głos w kabinie odlicza ostatnie setki i dziesiątki stóp do przyziemienia.
Sześćdziesiąt sześć stóp w stu ogniwach
Łańcuch mierniczy Edmunda Guntera, wymyślony w 1620 roku, miał sto ogniw o łącznej długości 66 stóp, i opierało się na nim całe miernictwo świata anglojęzycznego: dziesięć łańcuchów kwadratowych daje akr, osiemdziesiąt łańcuchów — milę. Łańcuch połączył dziesiętne liczenie ogniw ze starymi stopami, i dlatego granice działek do dziś bywają wielokrotnościami sześćdziesięciu sześciu.
Wzorzec z parafian
Szesnastu przypadkowych mężczyzn daje pręt, którego rozrzut jest cztery razy mniejszy niż rozrzut pojedynczej stopy — pierwiastek z szesnastu, jeśli błędy uznać za niezależne — więc przepis Köbla nie był naiwny, lecz statystycznie przemyślany. Pojedynczą stopę proponował otrzymywać przez podzielenie pręta, a nie przez przyłożenie jednej stopy, i to ta sama myśl, według której dziś uśrednia się wielokrotne pomiary.
05 · Zasady zapisu
symbol · primy · poziom lotuFL350 to nie „350 stóp”
W tekście stopę zapisuje się symbolem ft po spacji, przy wzroście i na rysunkach pojedynczą primą bez spacji, a poziom lotu literami FL z liczbą setek stóp, bez jednostki po nim.
Pierwszy wiersz po prawej dokleja do symbolu liczbę mnogą i kropkę, drugi bierze dwa cale za dwie dziesiąte stopy, choć 6,2 stopy to sześć stóp i 2,4 cala, a trzeci dodaje poziomowi lotu jednostkę, przez co czyta się go jako 350 stóp zamiast 35 000. Czwarty robi z symbolu skrót słowa, piąty zaokrągla wartość dokładną i myli się o półtora procent, a szósty zapisuje stopę kwadratową słowami z kropkami zamiast potęgi.
06 · Jednostki sąsiednie
cal · jard · milaStopa stoi pośrodku imperialnej drabiny: pod nią dwanaście cali, nad nią trzy stopy w jardzie i 5280 stóp w mili lądowej, a na niebie żyje obok niej mila morska, którą liczy się drogę samolotu, podczas gdy wysokość liczy się w stopach.
Dwunasta część stopy, rzymska uncia, dokładnie 25,4 milimetra.
Przez jard stopa jest zdefiniowana: 0,9144 metra podzielone przez trzy.
Osiem furlongów, osiemdziesiąt łańcuchów Guntera, 5280 stóp.
07 · Dział historyczny
archiwum · od legionu do poziomu lotuJak stóp było najpierw wiele, potem dwie, potem jedna
{title}
{text}
Jak poziom metryczny dogania poziom stopowy
Wysokość każdego słupka to o ile poziom metryczny leży wyżej od najbliższego poziomu stopowego pod nim, w stopach, dla trzynastu szczebli od 8900 do 12 500 metrów. Na każdym szczeblu różnica maleje o szesnaście stóp; ramka obchodzi szczeble po kolei.
Dwieście stóp na dole i dziesięć na górze — tyle zostało z różnicy między 304,8 a 300 metrami, ale na granicy te stopy zamieniają się w obowiązkowy manewr dla każdego lotu.
Jednostka tymczasowa bez daty końca
W załączniku o jednostkach miar do konwencji chicagowskiej stopa dla wysokości i węzeł dla prędkości figurują jako jednostki spoza SI dopuszczone tymczasowo, ale daty ich zniesienia nie wyznaczono, i tak jest od dziesięcioleci. Przyczyną nie jest przyzwyczajenie pilotów, lecz to, że niebo jest wspólne: przejście na metry wymaga, by wszystkie kraje na trasie samolotu zmieniły się tego samego dnia, a dopóki choć jeden zostaje przy stopach, opłaca się zachować stopy dla wszystkich.
Tam, gdzie metryczne poziomy lotu przetrwały, ich tabelę dopasowano do stopowej: każdy szczebel metryczny zapisano razem z najbliższym poziomem lotu w setkach stóp, by załoga z wysokościomierzem stopowym mogła go utrzymać, a granicę dwóch systemów pokonuje się jednym krótkim manewrem zamiast przebudowy całego ruchu.
Dokładność stopy od dawna nie jest problemem: jej długość wynika z metra bez reszty, a cały błąd poziomu lotu tkwi w ciśnieniu i temperaturze powietrza, które wysokościomierz przelicza na stopy według wzoru atmosfery standardowej.