ستون درون لولهٔ شیشهای تا نشان قرمز دمای بدن بالا میرود، سپس به سوی خط آبی یخبندان پایین میآید و همراه آن لغزندهای سفید روی نوار رنگی سمت راست حرکت میکند. در بالا گرما میلرزد — دو جریان بالارونده بر فراز گوشهٔ داغ صفحه — و در سمت چپ دو دانهٔ برف آرام در جهتهای مخالف میچرخند. در امتداد مقیاس اندازهگیری پایین، نشانهٔ خوانشی به رنگ شن از لبهای به لبهٔ دیگر میرود.
شناسنامهٔ یکا
زندگی روزمرهٔ آمریکا · هشت کشور برگهٔ 1/1 · ویرایش 2026-09درجهٔ فارنهایت
°F · یکای خارج از SI · دما · 1 °F = 5/9 K
مقیاسی به اندازهٔ انسان
یک آمریکایی نیازی ندارد بداند آب در چند درجه میجوشد — بدون آن هم بهخوبی زندگی میکند، چون مقیاس او نه بر پایهٔ آب، بلکه بر پایهٔ حال آدم درجهبندی شده است. صفر یعنی «خیلی سرد»، صد «خیلی گرم»، هفتاد «خوب»، و همهٔ هوا در دو رقم بدون علامت منفی جا میگیرد؛ برای همین پیشبینی میگوید «حدود نود خواهد بود» و همه فوراً میفهمند منظور چیست.
این پیوند تصادفی نیست، بلکه در خود تاریخ مقیاس نوشته شده است: فارنهایت صفر را بر سردترین مخلوطی گذاشت که میتوانست بسازد، سیودو را بر یخ در حال ذوب و نودوشش را بر دمای بدن انسان. نودوشش را نه برای دقت، بلکه برای آسانی تقسیم برگزید، و چنین شد که مقیاس هم خانگی و هم بهطور غیرعادی ریز از آب درآمد: درجهٔ آن تقریباً نصف یک درجهٔ سلسیوس است، و از این رو دمای معمول اتاق را میتوان با عددی صحیح و بیکسر گفت.
امروز فارنهایت را ایالات متحده و چند کشور کوچک به کار میبرند، و در خود آمریکا این مقیاس در کنار دستگاه متریک زندگی میکند: هوا، فر و ترموستات به فارنهایت، علم و پزشکی به سلسیوس، و این هیچکس را آزار نمیدهد. از نظر اندازهشناسی، یکا از راه کلوین با کسری دقیق تعریف شده و بنابراین به همان اندازهٔ هر یکای دیگری مشروع است.
نماد درجه و حرف چسبیده نوشته میشوند و فاصلهای آنها را از عدد جدا میکند: 72 °F. واژهٔ «فارنهایت» نام خانوادگی است و «درجه» اسم عام. در متنهای انگلیسی نوشتن بدون فاصله نیز دیده میشود؛ این شیوه از قواعد بینالمللی دور است، اما در تابلوها و پیشبینیهای آمریکایی همهجا هست.
دما و اختلاف دما را به دو شیوهٔ متفاوت تبدیل میکنند: یک خوانش جابهجایی سیودو را میخواهد، یک اختلاف فقط ضریب پنجنهم را، و این آمیختگی بیش از هر چیز دیگری محاسبات انتقال گرما را خراب میکند. افزون بر این، مقیاس فارنهایت بهآسانی با مقیاس رنکین اشتباه گرفته میشود که همان درجه را دارد، اما صفرش را در صفر مطلق میگذارد.
01 · تعریف
32 و 212 · پنجنهم · دمای احساسیتعریف امروزی بینیاز از یخ و نمک است: یک درجهٔ فارنهایت برابر پنجنهم کلوین است و صفر مقیاس چهارصد و پنجاهونه ممیز شصتوهفت درجه بالاتر از صفر مطلق قرار دارد. همهٔ باقی از این دو عدد برمیآید، از جمله سیودوی آشنا در ذوب یخ و دویستودوازده در جوشیدن آب در فشار عادی.
میان این دو نقطهٔ ثابت دقیقاً صدوهشتاد درجه است، و این انتخاب کاملاً آگاهانه بود: صدوهشتاد بر دو، سه، چهار، پنج، شش، نه و ده بخشپذیر است، و این پیش از ماشینحسابها بیش از یک صدِ گرد ارزش داشت. درجهٔ کوچک سود جانبی هم آورد — دمای روزمره را تقریباً همیشه میتوان بیآنکه به نیمدرجهها پناه برد، با عددی صحیح گفت.
با این همه، خود هوا با یک عدد سنجیده نمیشود. سازمان هواشناسی آمریکا همیشه در کنار دما عدد دومی هم میدهد — دمای احساسی: تابستان شاخص گرما را، که رطوبت را در نظر میگیرد، چون در هوای مرطوب عرق تبخیر نمیشود و بدن خنک نمیشود، و زمستان شاخص سرمای باد را، که حساب میکند باد چقدر سریعتر گرما را از پوست برهنه میرباید. هر دو فرمول برای فارنهایت به دست آمدهاند و در همین مقیاس زندگی میکنند.
درست به همین دلیل بحث دربارهٔ اینکه کدام مقیاس «درستتر» است بیمعناست: یکی به کار فیزیک میآید، جایی که تغییر فاز آب اهمیت دارد، دیگری به کار گفتوگو دربارهٔ حال آدم، جایی که صدمها اصلاً لازم نیستند. زندگی روزمرهٔ آمریکایی دومی را برگزید و نزدیک به سه قرن است که به آن چسبیده است.
در حقیقت چند درجه است
در سمت چپ حیاطی است و دماسنجی بیرونی: ستون با لغزنده بالا و پایین میرود، حیاط را شبنم یخزده میپوشاند یا از گرما میلرزد، و در کنارش نشانگر دومی دمای احساسی را نشان میدهد. در سمت راست دو مقیاس کنار هم ایستادهاند و دیده میشود که یک حالت هوا چگونه در فارنهایت با اعداد صحیح و در سلسیوس با کسرها خوانده میشود. رطوبت را جابهجا کنید: بالای هشتاد درجه دهها درجه به احساس میافزاید، زیر پنجاه باد صحنهٔ برگزیده به کار میافتد، و هر دو شاخص سازمان هواشناسی درست برای همین مقیاس به دست آمدهاند.
02 · تبدیل
مقیاسها · زندگی روزمره · اختلاف دمایک دما در سه گفتوگو
زبانهٔ نخست خوانش واردشده را میان مقیاسها پخش میکند. دومی همان عدد را به شیوهٔ آمریکایی میخواند: ترموستات، فر، تب، پیشبینی. سومی اختلاف دما را حساب میکند، جایی که جابهجایی سیودو دیگر اعتبار ندارد — و در کنار آن درجهروزهای گرمایش را، نسبت به شصتوپنج درجه.
قاعدهای برای یادسپاری: سی را کم کن و بر دو تقسیم کن — برآوردی از فارنهایت به سلسیوس، با دقت دو سه درجه در گسترهٔ روزمره.
آستانهٔ تب در پزشکی آمریکا صد ممیز چهار درجه است، و این دقیقاً سیوهشت سلسیوس است، نه «کمی بیشتر از صد». نودوهشت ممیز شش مشهور هم یک تبدیل است، نه یک اندازهگیری: از گرد کردن سیوهفت درجه پدید آمد، و میانگین واقعی دمای بدن پایینتر است.
| کمیت | مقدار | یادداشت |
|---|---|---|
| {k} | {v} | {note} |
{text}
04 · ابزارهای اندازهگیری
بیرونی · ترموستات · پیشانی · فرچهار دماسنج یک خانهٔ آمریکایی
آنکه بیرون پنجره آویزان است
سادهترین دماسنج مایع در خانهٔ آمریکایی تقریباً همانطور مانده که در سدهٔ نوزدهم بود، جز اینکه جیوه جای خود را به الکل رنگی داده است. ضعفش را همه میدانند: اگر روی دیواری آفتابی آویزان شود، دستگاه نه هوا، بلکه گرم شدن خودش را نشان میدهد، و برای همین سازمان هواشناسی حسگرهایش را در اتاقکهای سفید و پرهوا، دو متر بالاتر از چمن نگه میدارد — وگرنه مقایسهٔ خوانشهای روزهای مختلف معنایی نداشت.
قرص گرد روی دیوار
درون ترموستات گرد کلاسیک نوار دوفلزیای به شکل مارپیچ پیچیده شده است: با گرم شدن دو فلز بهطور متفاوت منبسط میشوند، مارپیچ باز میشود و آمپول جیوهای را کج میکند که مدار گرمایش را میبندد. نقطههای روشن و خاموش شدن یک یا دو درجه از هم فاصله دارند، چون بی این حاشیه رله بیوقفه تقتق میکرد، و درست از همین پسماند نوسان آشنای دمای خانه حول هفتاد تنظیمشده پدید میآید.
دستگاهی که پیشانی را نشانه میگیرد
دماسنج فروسرخ پوست را لمس نمیکند، بلکه تابش گرمایی آن را میگیرد و از این رو سطح را میسنجد، در حالی که پزشک به دمای درونی علاقه دارد. تبدیل یکی به دیگری در دستگاه تعبیه شده و به محل خوانش بستگی دارد — پیشانی، گوش یا شقیقه — و نیز به اینکه آیا شخص همین حالا از بیرون آمده است. از همینجا پراکندگی چند دهم درجه پدید میآید که به خاطر آن آستانهٔ تب را با حاشیه در نظر میگیرند.
سیصد و پنجاه در آشپزخانه
دستور پخت آمریکایی تقریباً همیشه با گرم کردن فر تا سیصد و پنجاه درجه آغاز میشود، و این جادو نیست، بلکه حالتی است که در آن پوستهٔ نان با واکنش میار بهطور مطمئن برشته میشود و مغز آن فرصت پختن پیدا میکند. ترموستات ارزان فر در این میان بیستوپنج درجه به هر سو نوسان میکند، و برای همین آشپز باتجربه دماسنجی جداگانه در فر میگذارد و میداند دستگاهش پیوسته و پیشبینیپذیر دروغ میگوید.
05 · قواعد نگارش
فاصله پیش از نماد · خوانش و اختلافخوانش و اختلاف را متفاوت مینویسند
همهٔ خطاها در اینجا به دو برمیگردد: یا جابهجایی سیودو فراموش میشود، یا برعکس، جایی به کار میرود که سخن از اختلاف دماست.
سطر نخست قاعدهٔ نوشتن را زیر پا میگذارد: فاصله میان عدد و نماد درجه میآید، نه میان نماد و حرف. دومی گرانترین خطای محاسبات فنی است: اختلاف دما فقط با ضریب و بی جابهجایی تبدیل میشود، وگرنه نتیجه بیمعنا میشود. سومی گرد کردن را اندازهگیری جا میزند، در حالی که دمای واقعی بدن در طول روز نزدیک به یک درجه تغییر میکند. چهارمی مقیاسها را درهم میکند: صد فارنهایت یک روز گرم است، نه آب جوش. پنجمی نام خانوادگی را با واژهای عام اشتباه میگیرد. ششمی مقیاس را جایی میاندازد که متنی در دو کشور همزمان خوانده میشود، و سی درجه برای گروهی گرمای شدید و برای گروهی دیگر یخبندان میشود.
06 · یکاهای همسایه
سلسیوس · کلوین · رنکینچهار مقیاس دما در کاربرد ماندهاند و تنها در دو چیز تفاوت دارند: اندازهٔ درجه و جای صفر. فارنهایت و رنکین درجهٔ یکسانی دارند، سلسیوس و کلوین نیز، و صفرها چنان از هم دورند که هر تبدیلی به دقت در ترتیب عملیات نیاز دارد.
مقیاسی درجهبندیشده بر پایهٔ آب: صفر در ذوب یخ، صد در جوش. در آزمایشگاه و صنعت راحت است، اما در زندگی روزمره جایی که فارنهایت با اعداد صحیح کار را پیش میبرد، کسر میدهد.
یکای پایهٔ دستگاه، شمرده از صفر مطلق و تعریفشده از راه ثابت بولتزمان. امروز اندازهٔ درجهٔ فارنهایت از راه همین یکا تعیین میشود.
مقیاسی مطلق با درجهٔ فارنهایت: در ترمودینامیک آمریکایی زندگی میکند، جایی که دمای مطلق وارد فرمولها میشود و هیچکس نخواست از پوند و اینچ دست بکشد.
از گذرنامههای Simetrium در کنارش ایستادهاند پوند بر اینچ مربع و کالری: هر سه یکا نه به سبب سختگیری تعریفشان، بلکه چون دستگاهها، دستورهای پخت و عادتها بر پایهٔ آنها تنظیم شدهاند، پابرجا ماندهاند، و هر سه آرام در کنار دستگاه متریک در یک کشور واحد زندگی میکنند.
07 · بخش تاریخی
بایگانی · از آبنمک تا پیشبینی هوامقیاسی که با یخ نمکزده آغاز شد
{title}
{text}
شصتوچهار درجهبندی میان یخ و بدن را میشد با پرگار شش بار پیاپی نصف کرد، و استادکار لوله را بی هیچ محاسبهای درجهبندی میکرد.
98,6 از کجا آمد و چرا دیگر نیست
در سال هزار و هشتصد و شصتوهشت پزشک آلمانی کارل وندرلیش نتیجهٔ یک میلیون اندازهگیری روی بیستوپنج هزار نفر را منتشر کرد و سیوهفت درجهٔ سلسیوس را میانگین دمای بدن اعلام کرد. تبدیل آن به فارنهایت نودوهشت ممیز شش شد، و آن یکدهم، که تنها از حساب زاده شده بود، دقت اندازهگیری خوانده شد.
اما خود وندرلیش نه از یک عدد، بلکه از بازهای نوشت که در طول روز تغییر میکند و از آدمی به آدم دیگر فرق دارد. پژوهشهای امروزی، از جمله تحلیل نزدیک به هفتصد هزار اندازهگیری در استنفورد، میانگین را نزدیکتر به نودوهفت و نیم درجه میگذارند و نشان میدهند که در یک قرن و نیم میانگین دمای بدن انسان حدود نیم درجه پایین آمده است — یا به سبب کاهش عفونتهای مزمن، یا به سبب گرمایش و پوشاک.
یکا گناهی ندارد: صادقانه پنجنهم کلوین را میشمارد. گناه از عادتِ نگه داشتن رقمهایی بیشتر از اندازهگیری اصلی در تبدیل است، و جالب اینکه آستانهٔ تب در آن مقیاس دیگر گرد ماند: صد ممیز چهار درجهٔ فارنهایت دقیقاً سیوهشت درجهٔ سلسیوس است.
فهرست کمیتها
دما و زندگی روزمرهٔ آمریکایییکاهای اصلی SI
کلوین برجسته شده — اندازهٔ درجه از راه آن تعیین میشوددماهای یک روز آمریکایی
سلسیوس و کلوین از ستون نخست محاسبه شدهاند| مورد | °F | °C | K | یادداشت |
|---|---|---|---|---|
| {name} | {f} | {c} | {k} | {note} |
دقت کنید کدام عددهای ستون نخست گردند و کدام نه: گردها درست همان روزمرهها هستند — هفتاد روی ترموستات، سیصد و پنجاه در فر، صد به نشانهٔ گرما — در حالی که آستانههای پزشکی و فیزیکی کسری به نظر میرسند، چون از مقیاس دیگر آمدهاند. با همین نشانه آسان میتوان دریافت چه چیزی در زندگی آمریکایی از آغاز به فارنهایت درجهبندی شده و چه چیزی تبدیل شده است.