Rozmiar zarodnika zapisuje się w mikrometrach: mała grecka µ i mała m. Dawne oznaczenie µ bez m (mikron) zostało zniesione w SI w 1967 roku, ale trafia się w starych kluczach do oznaczania. Współczynnik Q pisze się wielką literą łacińską, długość i szerokość — wielkimi L i W albo małymi l i w.
Q zarodnika to nie dobroć obwodu ani natężenie przepływu. To po prostu stosunek długości do szerokości, bez jednostki. Rozmiaru zarodnika nie należy mylić z kolorem wysypu: dwa grzyby z jednakowym białym wysypem mogą mieć zarodniki różniące się dwukrotnie. A działka skali okularowej nie jest mikrometrem, dopóki skala nie zostanie wywzorcowana.
U góry — kapelusz w przekroju, spod blaszek spadają zarodniki, każdy z własną prędkością. Na dole na papierze pojawia się wysyp. W brzuszku litery Q widać pole widzenia mikroskopu i jeden zarodnik. Jego kontur jest to ostry, to rozmyty, jak przy ustawianiu ostrości. Znacznik biegnie wzdłuż długości zarodnika i dochodzi do kreski 8,6 µm. Skala okularowa pod nim przesuwa się, jakby podsuwano ją do zarodnika.
Karta jednostki
mikologia wyd. 2026-10Rozmiar zarodników i współczynnik Q L × W, µm · Q = L/W
Jednostka podwielokrotna SI · wielkość: długość i szerokość zarodnika w µm, ich stosunek jest bezwymiarowy
Dlaczego grzyb rozpoznaje się po pyle, którego nie widać gołym okiem
Grzybiarz odcina kapelusz i kładzie go blaszkami do dołu na kartce papieru, w połowie białej, w połowie czarnej. Przykrywa szklanką i zostawia na noc. Rano pod kapeluszem leży wzór z cienkich promieni: biały, różowy, brązowy lub czarny. To miliony zarodników, które spadły z blaszek.
Kolor wysypu zawęża krąg poszukiwań, ale go nie rozstrzyga. Rozstrzyga mikroskop. Pod obiektywem dającym powiększenie 1000 razy widać każdy zarodnik i można go zmierzyć: długość L, szerokość W i ich stosunek Q. U muchomora zielonawego zarodniki są prawie okrągłe, około 9 × 8 µm. U boczniaka — wydłużone, jak ziarna ryżu, 10 × 4 µm.
Jeden zarodnik niczego nie dowodzi: różnią się nawet w jednym wysypie. Dlatego mierzy się 20—30 zarodników i zapisuje rozrzut. Opis w kluczu wygląda tak: «8—10 × 7—9 µm, Q = 1,1—1,2». Po tych liczbach dwa z pozoru podobne grzyby odróżnia się pewniej niż po kapeluszu.
01 · Definicja
długość · szerokość · stosunek · rozrzutZarodnik to jedna komórka, z której wyrasta nowa grzybnia. U większości grzybów kapeluszowych przypomina małe jajko lub ziarno. Długość L mierzy się wzdłuż długiej osi, szerokość W — w poprzek, w najszerszym miejscu. Maleńkiego dzióbka, którym zarodnik był przytwierdzony do podstawki, do długości się nie wlicza.
Współczynnik Q to długość podzielona przez szerokość. Opisuje kształt, a nie rozmiar: duży i mały zarodnik kulisty mają taki sam Q, około 1. Mykolodzy nazywają kształt według Q słowami: kulisty, szeroko elipsoidalny, elipsoidalny, wydłużony, walcowaty. Granice między słowami są umowne, ale powszechnie przyjęte.
Zarodniki jednego grzyba różnią się, jak ziarna w jednym kłosie. Dlatego mierzy się próbę i podaje wartości skrajne. Zwykle pisze się tak: w nawiasach najrzadsze wartości skrajne, bez nawiasów — główny rozrzut. Średnią i Q liczy się z tej samej próby.
Zmierz trzydzieści zarodników i rozpoznaj grzyb
Po lewej — wysyp wybranego grzyba na papierze. Po prawej — pole widzenia mikroskopu: zarodniki z tego wysypu i skala okularowa. Przycisk «Zmierz» nastawia skalę na następny zarodnik: znacznik przebiega jego długość i szerokość, a liczby trafiają do tabeli. «Zmierz 30» robi próbę od razu. Suwak obiektywu zmienia powiększenie, a wraz z nim wartość działki. Jeśli wyłączysz kalibrację, wszystkie rozmiary staną się błędne o ten sam ułamek, a Q pozostanie bez zmian. Na zielono pokazano skalę i pomiar, na śliwkowo — zarodniki, na czerwono — błąd kalibracji i wyjście poza rozrzut gatunku. Na dole są trzy widoki. «Pole widzenia» — same zarodniki. «L i W» — każdy zmierzony zarodnik jako punkt, obok chmury pięciu gatunków. «Q» — histogram stosunku długości do szerokości.
Wartość działki zależy od obiektywu
Skala okularowa jest wyrysowana wewnątrz okularu, a jej działki są dla oka zawsze jednakowe. Natomiast przedmiot pod nią jest powiększony przez obiektyw. Dlatego jedna działka przy obiektywie 40× odpowiada 2,5 µm, a przy 100× — 1 µm. Wartość działki wyznacza się mikrometrem przedmiotowym — szkiełkiem z dokładną skalą 1 mm podzielonego na 100 części. Jeśli się jej nie sprawdzi, cała próba się przesunie. Wyłącz kalibrację i porównaj: długość i szerokość się zmienią, a Q nie, bo błąd rozciąga obie osie jednakowo.
02 · Przeliczanie
działki okularu · gatunki obok siebie · kolor wysypuOd działek skali do mikrometrów
Wpisz liczbę działek skali okularowej albo rozmiar w mikrometrach i wybierz obiektyw. Pierwsza karta przeliczy jedno na drugie i pokaże, ile to w innych jednostkach długości. Druga zestawia obok siebie zarodniki pięciu grzybów ze sceny. Trzecia zbiera kolory wysypów i rodzaje, dla których są typowe.
Reguła do zapamiętania: przy obiektywie 100× i okularze 10× jedna działka skali standardowej to około 1 µm. Ale to tylko rząd wielkości, dokładną wartość daje kalibracja.
Mikroskop optyczny nie rozróżnia szczegółów mniejszych niż 0,2 µm. Dla zarodnika długości 10 µm to 2 % — niewiele. Dla zarodnika 3 µm — już 7 %, a Q takiego zarodnika jest znane gorzej. Dlatego przy małych zarodnikach w opisie podaje się mniej cyfr po przecinku.
| {k} | {v} | {note} |
{text}
04 · Przyrządy pomiarowe
wysyp · mikrometry · odczynnik Melzera · kameraOd kartki papieru do skali okularowej
Wysyp zarodników
Kapelusz kładzie się blaszkami do dołu na kartce, w połowie białej, w połowie czarnej, i przykrywa od przeciągu. Po kilku godzinach pod nim leży wzór. Białe zarodniki widać na czarnej połowie, ciemne — na białej. Kolor wysypu to pierwsza cecha przy oznaczaniu. Zeskrobinę z tej samej kartki bierze się pod mikroskop: wtedy zarodniki na pewno należą do tego grzyba.
Mikrometr przedmiotowy i skala okularowa
Mikrometr przedmiotowy to szkiełko podstawowe z naniesionym milimetrem, podzielonym na 100 części. Kładzie się go na stoliku i w polu widzenia widać od razu dwie skale: dokładną na szkiełku i umowną w okularze. Nakłada się je na siebie i liczy, ile działek okularu przypada na znaną długość. Tak znajduje się wartość działki dla każdego obiektywu — raz i na długo.
Odczynnik Melzera
Rozmiar to nie jedyne, co mierzy się na zarodniku. Kroplę roztworu jodu z wodzianem chloralu nakłada się na preparat. Zarodniki jednych grzybów sinieją lub czernieją — nazywa się je amyloidalnymi, innych pozostają żółte. U muchomorów z grupy muchomora zielonawego zarodniki są amyloidalne. Reakcję zapisuje się w opisie obok rozmiaru: «8—10 × 7—9 µm, amyloidalne».
Kamera i program
Dziś zarodniki często fotografuje się kamerą na mikroskopie. Program dopasowuje do każdego zarodnika elipsę i od razu zapisuje długość, szerokość i Q. Kalibrować go trzeba tak samo, mikrometrem przedmiotowym. Główna pułapka to zarodniki leżące bokiem lub zlepione: trzeba je wykluczać ręcznie, bo inaczej Q wyjdzie zaniżone.
05 · Zasady zapisu
rozrzut · wartości skrajne · Q i nDługość pisze się pierwszą, szerokość drugą
Rozmiar zarodnika zapisuje się jako «długość × szerokość» z jednostką na końcu. Rozrzut pisze się przez myślnik, rzadkie wartości skrajne — w nawiasach. Q zapisuje się osobno, też jako rozrzut albo średnią. Liczbę zmierzonych zarodników oznacza się literą n.
Szerokość nie może być większa od długości: pierwsza zawsze jest długa oś. Mikron µ zniesiono, pisze się µm, a jednostkę stawia się raz, na końcu. Q nie ma jednostki. Jedna liczba bez szerokości nie opisuje kształtu. Cztery cyfry po przecinku nie mają sensu, gdy mikroskop rozróżnia 0,2 µm. A działki okularu bez wartości działki to nie rozmiar.
06 · Jednostki sąsiednie
mikologia i długośćMikrometr to milionowa część metra. Zarodniki, które spadły na papier, to początek całej linijki: z każdego może wyrosnąć grzybnia, która w ciągu doby rośnie o milimetry, a w ciągu tysięcy lat zajmuje setki hektarów. A wystrzał zarodnika z blaszki to osobna mechanika z prędkością w metrach na sekundę.
1 µm = 10⁻⁶ m.
Co wyrasta z zarodnika w ciągu doby.
Kropla Bullera i przyspieszenie rzędu tysięcy g.
07 · Dział historyczny
archiwum · od Michelego do MelzeraJak zarodniki stały się główną cechą grzyba
{title}
{text}
Wysyp przechowuje zarodniki, a nie rozmiar
Wysyp zarodników to wygodna próbka. Można go wysuszyć, włożyć do koperty zielnikowej i po półwieczu znów położyć pod mikroskopem. Zarodniki prawie się w nim nie zmieniają: mają trwałą ścianę. Dlatego rozmiar zapisany w starym opisie można sprawdzić na tym samym materiale.
Ale sam rozmiar zależy od tego, jak go mierzono. W wodzie, w ługu i w odczynniku Melzera ten sam zarodnik daje nieco inne wymiary. Niedojrzałe zarodniki z blaszki są mniejsze od tych, które już spadły. Dlatego dobry opis podaje środowisko preparatu i to, że zarodniki pochodzą z wysypu. Jednakowa metodyka jest ważniejsza od ostatniej cyfry po przecinku.
Po prawej widać, jak zarodnik opuszcza grzyb. U jego podstawy zbiera się kropla wody. Kropla zlewa się z błonką na powierzchni zarodnika, środek masy gwałtownie się przesuwa i zarodnik zostaje odrzucony. Tak odrywa się od blaszki i spada w dół, na papier.
Siedem jednostek podstawowych SI
Katalog wielkości
Mykologia · 12 kart
Kropla kwasu zmienia kolor soku, sól barwi płomień, woda zamarza od stuknięcia. Pod nimi wszystkie karty Simetrium według dziedzin i alfabetycznie.
Otwórz indeks →