Zbieżność 1:20
Wiertło z chwytem Morse'a wkłada się we wrzeciono i jednym uderzeniem ręki osadza na miejscu. Ani wpustu, ani nakrętki: stożek trzyma sam, dzięki tarciu. Połowa jego kąta wynosi 1,43°, a kąt tarcia stali o stal około 6°, dlatego chwyt da się wybić tylko klinem.
Zbieżność to stosunek różnicy średnic do długości stożka, liczba bez jednostki. 1:20 oznacza, że na każde 20 mm długości średnica zmienia się o 1 mm. Stożki Morse'a są bliskie 1:20, ale mu nie równe: od 1:19,002 dla MK5 do 1:20,047 dla MK1. Dobierano je pod wymiary calowe w dziewiętnastym wieku i w metrycznej tulei 1:20 chwyt MK5 nie usiądzie.
| Oznaczenie | C — zbieżność, zapisywana jako 1:n · α — kąt stożka · α/2 — kąt pochylenia tworzącej |
| Definicja | C = (D − d) / L = 2 tg(α/2) |
| Szereg normalny | GOST 8593: 1:3 · 1:5 · 1:7 · 1:8 · 1:10 · 1:12 · 1:15 · 1:20 · 1:30 · 1:50 · 1:100 · 1:200 · 1:500 · 7:24 |
| Samohamowność | stożek trzyma sam, jeśli α/2 jest mniejsze od kąta tarcia ρ ≈ 5–6°: 1:20 trzyma, 7:24 (α/2 = 8,3°) — nie |
| Sprawdzanie | na tusz sprawdzianem: odcisk nie krótszy niż 3/4 długości · liniał sinusowy · dwie średnice |
| Typowe wartości | kołek stożkowy 1:50 · koniec wału 1:10 · kurek czopowy 1:7 · Morse ≈ 1:20 · oprawka SK 7:24 |
01 · Definicja
Milimetr średnicy na dwadzieścia długości
Zbieżność wiąże trzy wymiary: dużą średnicę D, małą d i długość L między nimi. Mając dwa z nich i zbieżność, trzeci otrzymuje się z obliczeń, dlatego na rysunku stożka podaje się zbieżność i dwa wymiary, a nie trzy. Kąt jest tu drugorzędny: dla łagodnych stożków 1:20 i 1:50 wynosi mniej niż trzy stopnie i niewygodnie go mierzyć.
Połączenie trzyma tylko wtedy, gdy stożki się zgadzają. Różnica zbieżności ΔC daje na długości L luz promieniowy L·ΔC/2. Gdy jest on większy od grubości warstwy tuszu, około 3–5 µm, stożki stykają się tylko wąskim paskiem przy jednym końcu. Taki chwyt ma bicie, obraca się i niszczy gniazdo wrzeciona.
Który chwyt usiądzie w tulei metrycznej
Wiersze — siedem stożków Morse'a. Pasek — luz promieniowy przy małym końcu, jeśli chwyt włożyć do tulei o zbieżności dokładnie 1:20. Pionowa kreska — warstwa tuszu 5 µm: na prawo od niej stożki stykają się tylko przy jednym końcu. Przyciski — dopuszczalny luz według klasy dokładności.
Pięć stożków, jedna tuleja, odcisk tuszu
Główne działanie to przycisk «Rozpocznij sprawdzanie». Otwór tulei naciera się błękitem pruskim, część wkłada się, obraca o ćwierć obrotu i wyjmuje. Niebieski pasek na części pokazuje, gdzie stożki się stykały: przy dokładnej zgodności biegnie na całej długości, przy błędzie — tylko przy jednym końcu. Potem mikrometr mierzy dwie średnice w znanej odległości i oblicza zbieżność. Na koniec sprawdza się, czy stożek trzyma sam: łagodny siedzi, dopóki nie wybije się go klinem, stromy 7:24 wypada bez cięgna. Pod sceną wybiera się część — chwyt wiertła MK3, kołek stożkowy 1:50, oprawkę SK40 7:24, czop kurka 1:7 albo koniec wału 1:10 — i błąd zbieżności tulei. Suwak przewija sprawdzanie w obie strony.
—
02 · Przeliczanie
Szybki rachunek: przy 1:n średnica na każde 100 mm długości zmienia się o 100/n mm. Dla 1:20 — 5 mm, dla 1:50 — 2 mm. Połowa kąta w stopniach ≈ 28,65/n.
Zbieżności 7:24 nie sprowadza się do jedynki: tak ustaliły ją frezarki, a 1:3,43 na rysunkach się nie pisze. Gwint rurowy też bywa stożkowy: 1:16.
| C | α | α/2 | gdzie |
| {k} | {v} | {h} | {n} |
03 · Rzędy wielkości
04 · Przyrządy pomiarowe
05 · Zasady zapisu
Seria · Rysunek techniczny i CAD
ściągi na biurko do każdego arkusza06 · Jednostki sąsiednie
07 · Dział historyczny
Zbieżności nie da się zmierzyć jednym dotknięciem: to różnica dwóch średnic podzielona przez odległość między nimi. Błąd mikrometru 2 µm na długości 50 mm daje błąd zbieżności 8·10⁻⁵ — dla 1:20 to 0,16 %. Dlatego dokładne stożki sprawdza się przez porównanie ze sprawdzianem, a nie obliczeniem.
Sprawdzanie na tusz to też pomiar, tylko jakościowy. Warstwa błękitu 3–5 µm działa jak szczelinomierz: gdzie luz jest większy, odcisku nie ma. Odcisk na całej długości oznacza, że zbieżności części i sprawdzianu zgadzają się z dokładnością do grubości warstwy na długości stożka. Dla MK3 o długości 81 mm to rozbieżność zbieżności mniejsza niż 10⁻⁴.
Katalog wielkości
cały indeks →Siedem jednostek podstawowych SI
Kropla kwasu zmienia kolor soku, sól barwi płomień, woda zamarza od stuknięcia. Pod nimi wszystkie karty Simetrium według dziedzin i alfabetycznie.
Otwórz indeks →