Solda pirinç bir sarkaç salınıyor: tam bir salınım 2 s, tek bir geçiş tam bir saniye sürüyor. İçinden s harfi seçiliyor. Sağda bir sezyum atomu atomik çeşmenin borusunda yükselip geri düşüyor. Bakır kovuktan her geçişinde mikrodalgalarda parlıyor. Göstergede 9 192 631 770 yazıyor: bir saniyeye bu kadar salınım sığar. Bir kayıt ışığı yanıp sönüyor.
Birim sayfası
SI temel birimirev. 2026-10Saniye s
SI temel birimi · nicelik: zaman
Saniye Dünya’dan alınıp atoma verildi
Uzun süre saniye günün bir kesriydi: Dünya’nın bir dönüşünün 1/86 400’ü. Sonra Dünya’nın kötü bir saat olduğu anlaşıldı. Gelgitler yüzünden yavaşlıyor; depremler ve çekirdekteki akıntılar günün uzunluğunu milisaniyelerle değiştiriyor. Dünya’dan daha düzgün işleyen saatler onun düzensiz gidişini fark etmeye başladı.
1967’den beri saniyeyi sezyum-133 atomu belirliyor. Dış elektronu iki düzey arasında geçiş yapabilir ve bu geçişe frekansı tam 9 192 631 770 Hz olan ışınım karşılık gelir. Saniye, bu kadar salınımın geçtiği süredir. Bütün sezyum atomları aynıdır, bu yüzden saniye dünyanın her laboratuvarında aynıdır.
En iyi sezyum çeşmeleri 300 milyon yılda bir saniyeden az şaşar. Başka birimler de saniyeye bağlıdır: metre ışık hızı ve saniye aracılığıyla, kilogram Planck sabiti, metre ve saniye aracılığıyla sabitlenir.
Saniyenin simgesi noktasız küçük s’dir: «30 s». Rusçada «с» yazılır. Büyük S siemenstir, iletkenlik birimi. Zaman niceliği küçük t ile, salınım periyodu büyük T ile yazılır.
Zaman saniyesi ile yay saniyesi ″ — derecenin 1/3600’ü. Saate göre gün ile Dünya’nın bir dönüşü: Dünya düzensiz döner ve günü 86 400 s’den bir iki milisaniye uzundur. Bu yüzden atomik zamana bazen artık saniye eklenir.
01 · Tanım
salınımlar · sayım · saatlerin sapmasıBütün saatler aynı biçimde yapılır. İçlerinde bir hareketi eşit aralıklarla tekrarlayan bir şey vardır: sarkaç, kuvars levha, atomdaki bir elektron. Bir de tekrarları sayan bir sayaç vardır. Saniye, hangi hareketin kaç tekrarının sayılacağına dair bir anlaşmadan ibarettir.
Salınımların frekansı ne kadar yüksekse ve dış koşullara ne kadar az bağlıysa, saat o kadar hassastır. Sarkaç saniyede bir kez salınır ve çubuk uzadığı için periyodu sıcaklıkla değişir. Kuvars saniyede 32 768 kez titreşir ve o da sıcaklığı hisseder. Sezyum atomu saniyede neredeyse on milyar kez salınır ve frekansını neredeyse hiçbir şey etkilemez.
Bir saatin hassasiyetini sapması gösterir: bir günde etalondan ne kadar uzaklaşacağı. Frekansın doğru değerden saptığı oran, 86 400 s ile çarpılınca günlük sapmayı verir.
Saatler ne kadar ayrışacak
Bir rafta bir sarkaçlı saat, bir kuvars saat ve bir atom saati duruyor. Üçü de etalona göre ayarlandı, sonra belirli sıcaklıktaki bir odada bırakıldı. Sarkaçta çelik çubuk sıcaktan uzar ve saat geri kalır. Kuvars 25 °C’de doğrudur, başka her sıcaklıkta geri kalır. Atom saati için sıcaklığın neredeyse önemi yoktur. «Geçen günler» kaydırıcısıyla zamanı ileri alırsınız; «Yıl» düğmesi bir anda 365 gün ayarlar ve her saatin üstünde sapması görünür. Mavi etalon, pirinç sarkaç, yeşil atom saati, kırmızı gecikmedir. Altta üç görünüm vardır. «Sapma», her aletin günlere göre biriken hatasıdır, logaritmik ölçekte. «Salınımlar», her osilatörün görünür olacak kadar yavaşlatılmış hareketidir. «Hassasiyet», güneş saatinden optik saate kadar farklı saatlerin bağıl hatasını verir.
İkiye bölmesi kolay bir sayı
32 768, ikinin on beşinci kuvvetidir. Frekansı ikiye bölen on beş bölücüden oluşan bir devre, kuvarsın titreşimlerini tam olarak saniyede bir darbeye çevirir. Bu frekanstaki kuvars diyapazon birkaç milimetre boyundadır ve bir kol saatine sığar. Daha yüksek frekans kullanılmaz: böyle bir diyapazon daha fazla enerji harcardı.
02 · Dönüşüm
birimler · frekans · zaman ölçekleriSaniyeden güne, yıla ve hertze
Herhangi bir birimde bir süre girin. İlk sekme onu saniye, dakika, saat, gün ve yıla çevirir. İkincisi frekansa ve sezyum salınımlarının sayısına. Üçüncüsü TAI, UTC ve GPS zaman ölçeklerinin nasıl farklılaştığını gösterir.
| {k} | {v} | {note} |
En kısa lazer çakmaları birkaç on attosaniye sürer; Evren’in yaşı yaklaşık 4·10¹⁷ s’dir. Aralarında 35 büyüklük mertebesi vardır. Aynı saniye hem ışığın hem yıldızların ölçüsüdür.
04 · Ölçüm aletleri
sarkaç · kuvars · çeşme · optik örgüFrekans ne kadar yüksekse saat o kadar hassas
{title}
{text}
05 · Yazım kuralları
noktasız s · günün saati ayrıSüre saniyeyle, an saate göre
Süre, sayı ve simge arasında boşlukla yazılır: 45 s, 2,5 ms. An, ISO 8601’e göre yazılır: 2026-10-02T14:30:05Z. Dakika ve saat SI ile birlikte kullanılabilir, ama onlara önek getirilmez.
«sec», «msec» ve «hrs» SI simgesi değildir. Günün saati iki nokta üst üsteyle, süre birimlerle daha rahat yazılır. Eğik çizgili tarih ülkeden ülkeye farklı okunur, bu yüzden yıl-ay-gün sırasıyla yazılır. Büyük S siemenstir, saniye değil; binler boşlukla ayrılır.
06 · Komşu birimler
zaman ve frekans1 Hz = 1/s — saniyedeki salınım sayısı.
mIşığın 1/299 792 458 s’de aldığı yol.
d86 400 s — ve Dünya’nın düzensiz gidişi.
07 · Tarihsel bölüm
arşiv · Huygens’in sarkacından atomik çeşmeyeSaniye gökyüzünden atoma nasıl taşındı
{title}
{text}
Artık saniye ve kaldırılması
Atomik zaman TAI düzenli akar; Dünya ise düzensiz ve ortalamada daha yavaş döner. Sivil saat güneşli öğleden uzaklaşmasın diye 1972’den itibaren UTC’ye artık saniye eklendi — 27 kez, sonuncusu 31 Aralık 2016’da. O günlerde bir dakika 61 saniye sürdü.
Bilgisayarlar, borsalar ve seyrüsefer için fazladan bir saniye arıza kaynağıdır. 2022’de Ağırlıklar ve Ölçüler Genel Konferansı artık saniye eklemeyi en geç 2035’te bırakmaya ve UTC’nin Dünya’nın dönüşünden daha fazla uzaklaşmasına izin vermeye karar verdi.
Sağda, artık saniye anında bir kadran: 23:59:59’dan sonra saat 23:59:60 gösterir ve gece yarısı ancak ondan sonra gelir.
Büyüklük kataloğu
Zaman ve frekans · 12 birim sayfası
Dizin · tüm büyüklükler tek sayfadaDizinin girişindeki laboratuvarBir damla asit suyun rengini değiştirir, tuz alevi boyar, su bir vuruşla donar. Altlarında Simetrium’un tüm sayfaları, alanlara göre ve alfabetik olarak.Dizini aç →
