Elektrik akışkanı
Leiden, 1746 yılı. Pieter van Musschenbroek şişedeki suyu elektrik makinesiyle yükler, şişeyi ve teli tutar — ve o kadar güçlü bir şok yer ki şunu yazar: ikinci kez bunu bütün Fransa krallığı karşılığında bile kabul etmezdi. Demek ki elektrik, bir sıvı gibi şişede biriktirilebiliyor.
Franklin Philadelphia'da bunu tek bir akışkanla açıkladı. Akışkan bütün cisimlerde vardır. İçinde normalden fazla olan cisim pozitif, az olan negatif yüklüdür. Sürtünme akışkanı yaratmaz, yalnızca bir cisimden ötekine aktarır. Madde olarak akışkan elektronun keşfiyle ortadan kalktı, ama artı ve eksi işaretleri ile yükün korunumu sonsuza dek kaldı.
| Gösterim | fluid · electric fire · ölçüsü Fr |
| Nasıl değerlendirilirdi | kıvılcımın uzunluğuna, şokun gücüne, elektroskop yapraklarının açılmasına bakılarak |
| Ne varsayılırdı | tek ağırlıksız sıvı · fazlalık — artı, eksiklik — eksi · korunur |
| Giriş ve terk | Du Fay'in iki akışkanı, 1733 · Franklin'in tek akışkanı, 1747 · Thomson'ın elektronu, 1897 |
| Bugünkü yazım | yük Q, kulon · e = 1,602 176 634·10⁻¹⁹ C tam olarak |
| Tipik değerler | 15 µC — Leyden şişesi · 15 C — yıldırım · 1 Fr = 2,08·10⁹ elektron |
01 · Tanım
Artı — fazlalık, eksi — eksiklik
Bir cam çubuğu ipekle ovun. Franklin'e göre akışkan ipekten cama geçti: cam fazlalık, artı; ipek eksiklik, eksi kazandı. Bir cisimde ne kadar arttıysa ötekinde o kadar azaldı. Toplam değişmez.
İşareti Franklin rastgele seçti, hem de talihsiz seçti: teller içinde aslında elektronlar akar ve onlar eksi taşır. Bu yüzden ders kitabına göre akım artıdan eksiye akar, elektronlar ise ona karşı. Ama akışkanın ana kuralı doğrudur: yük her deneyde korunur.
Ne kadar geçti
İki kap — cam ve ipek, kesikli çizgi akışkanın normal düzeyidir. Kaydırıcı, ipeğin cam üzerinde kaç kez sürüldüğünü gösterir. Kesikli çizginin üstündeki mavi fazlalıktır, artı. Kesikli çizginin altındaki kırmızı eksikliktir, eksi. Alttaki şerit yüklerin toplamıdır, her zaman sıfırdadır. Kapların altında — bugün nasıl yazıldığı: elektronlar camdan ipeğe geçti.
Şişeyi doldur ve kıvılcımı bekle
Ana eylem «Makineyi döndür» düğmesidir. Solda cam küre yastığa sürtünür, akışkanın mavi damlaları telden şişenin iç kaplamasına akar. Akışkan ne kadar çoksa gerilim o kadar yüksektir. Sağda kıvılcım aralığı var: iki pirinç top, aralığı kaydırıcı belirler. Gerilim havanın delinme değerine, milimetre başına yaklaşık 3 kV'a ulaşınca sarı bir kıvılcım çakar ve şişe boşalır. Sağdaki ekran gerilimi zamana göre kaydeder. Zaman gerçektir.
—
02 · Dönüşüm
| {n} | {v} | {note} |
Franklin, aynı yükü 1 cm uzaklıkta 1 dyn kuvvetle iten yüktür. Bu 3,335 64·10⁻¹⁰ C eder, yaklaşık iki milyar elektrondur. Birim, 1941'de Franklin'in adıyla anıldı.
Amper-saat, 1 A akımda bir saatte geçen yüktür: 3600 C. 4000 mA·h'lik bir telefon bataryası 14 400 C depolar — yük bakımından neredeyse bin yıldırım, ama yalnızca 4 V gerilimde.
03 · Büyüklük mertebeleri
04 · Ölçüm aletleri
05 · Yazım kuralları
06 · Komşu birimler
07 · Tarihsel bölüm
Akışkanı eldeki şeylerle ölçerlerdi: kıvılcımın uzunluğuyla, şokun gücüyle, bataryadaki şişe sayısıyla. Coulomb 1785'te kuvvet yasasını ilk kez verdi ve yük, birimi olan bir büyüklük oldu. CGS sisteminde birim franklin, SI'da kulon oldu; amper ve saniye üzerinden.
2019'dan beri her şey «akışkan damlası»nda toplandı: temel yük e tam olarak sabitlendi, 1,602 176 634·10⁻¹⁹ C. Bir kulon yaklaşık 6 241 509 074 460 762 607,776 temel yüktür ve basamaklar istenildiği kadar sayılabilir. Akışkanın taneli olduğu ortaya çıktı.
Büyüklük kataloğu
tüm dizin →SI’nin yedi temel birimi
Bir damla asit suyun rengini değiştirir, tuz alevi boyar, su bir vuruşla donar. Altlarında Simetrium’un tüm sayfaları, alanlara göre ve alfabetik olarak.
Dizini aç →