Karbon birimde gram sayısından sonra büyük C ile yazılır: g C/m². Bunlar karbon gramıdır, şeker ya da kuru madde gramı değil. Yıllık akı g C/(m²·a) diye yazılır, burada a yıldır. Pay, NPP'nin yüzdesi olarak verilir — bitkinin kendi solunumundan sonra kalan birincil üretimin.
NPP payı ile tüm fotosentezin (GPP) payı iki ayrı şeydir: ikincisi yarısı kadardır. Karbon gramı ile CO₂ gramı da öyle: bir gram karbon 3,67 gram CO₂ eder. Yıllık akı da stok değildir: misel, bir mevsimde içinden geçen karbondan daha hafif olabilir.
Güneş bir ladinin üzerinde atıyor. Kehribar rengi şeker damlaları gövdeden ve kökten C harfinin içine iniyor. Harf, kök ucunu saran mantar kılıfıdır. Açık yanından damlalar hifler boyunca toprağa doğru ilerliyor. Karşı yönde, aynı hifler boyunca, ağaca doğru yeşil azot parçacıkları çıkıyor. Sağda ölçekteki işaret 16,7 % değerine yükseliyor ve parlıyor. Kayıt göstergesi yanıp sönüyor.
Birim sayfası
mikoloji rev. 2026-10Mikoriza %, g C/(m²·a)
SI türetilmiş birimi · nicelik: bitkiden mantara birim alan başına karbon akısı ve onun üretimdeki payı
Ladin mantara şekerle öder
2001'de İsveçli ormancılar çamlardan dar bir kabuk halkası çıkardı. Ağaçlar hemen ölmedi: su iğne yapraklara yükselmeye devam ediyordu. Ama iğne yapraklardaki şeker artık köklere ulaşmıyordu. İki ay sonra bu çamların altındaki toprak, komşu çamların altındakinden neredeyse iki kat daha az karbondioksit veriyordu.
Bu gazın yarısını kökler, üzerlerindeki mantarlarla birlikte soluyordu. Ladin ve çam köklerinin uçları mantar kılıfıyla kaplıdır. Kılıftan toprağa hifler uzanır. Mantar ağaçtan şeker alır, karşılığında büyük bir toprak hacminden topladığı azotu, fosforu ve suyu getirir. Bu ortaklığa mikoriza denir.
Ortaklığın bedeli iki sayıyla ölçülür. Birincisi paydır: ağacın net üretiminin yüzde kaçı mantara gider. İkincisi akıdır: mantar bir metrekare ormandan yılda kaç gram karbon alır. Ladin ormanında bu, üretimin kabaca altıda biridir, metrekare başına yılda yaklaşık 90 g C.
01 · Tanım
fotosentez · solunum · mantarın payıOrman bir yılda havadan çok karbon bağlar. Bu brüt fotosenteze GPP denir. Yaklaşık yarısını ağaç hemen kendi solunumuna harcar. Geri kalanı — net birincil üretim NPP — odunun büyümesine, iğne yapraklara, köklere ve mantarlara ödemeye gider.
Mikoriza payı, mantarlara giden karbon akısının NPP'ye bölünmesidir. Yüzde olarak ifade edilir. Akının kendisi metrekare başına yılda karbon grami olarak ifade edilir. Karbon, diğer atomlardan ayrı sayılır; böylece şeker, odun ve solunan gaz aynı birimlerde toplanabilir.
Pay sabit değildir. Toprakta erişilebilir azot çoksa ağaç onu kendisi alır ve mantara daha az öder. Azot azsa pay artar. Bu yüzden gübreler ve azot çökelmesi mikorizayı azaltır; yoksul kuzey topraklarında ise mikoriza en cömert halindedir.
Ağaç mantara ne kadar öder
Üstte bitki ve toprak kesit olarak görünür. Kehribar damlalar, yapraklardan köklere ve oradan mantara giden şekerdir. Yeşil parçacıklar, mantarın bitkiye verdiği azottur. Mor renk mantarı gösterir: kök uçlarındaki kılıflar ve topraktaki hifler. Kaydırıcılarla ışığı, topraktaki azotu ve nemi ayarlarsınız. “Halkalama” bir kabuk halkasını çıkarır: şeker kesikte durur. “¹³C işareti” bir doz işaretli karbon gönderir ve mantara ne kadar çabuk ulaştığı görülür. Altta üç görünüm var. “Akı” — karbonun nereye dağıldığı. “¹³C işareti” — işaretin günlere göre nerede olduğu. “Azot” — toprakta azot arttığında mantarın payının nasıl düştüğü.
Hif, kökten yüz kat incedir
Ladinin ince kökü yaklaşık yarım milimetredir. Hif yaklaşık üç mikrometredir. Aynı miktar karbondan mantar çok daha fazla uzunluk büyütür ve çok daha büyük bir toprak hacmini dolaşır. Bu yüzden ağaç için, azot azken, kendisi kök kurmaktansa mantara ödemek kârlıdır. “×2 azot” düğmesiyle azot ekleyin: mantarın payı düşer, çünkü ağaç azotu doğrudan almaya başlar.
02 · Dönüşüm
karbon · CO₂ · şeker · gezegen ölçeğiKarbon gramından ton CO₂'ye
Mantara akıyı istediğiniz birimde girin. İlk sekme onu karbona, CO₂'ye, glikoza ve ladin ormanı üretimindeki paya çevirir. İkincisi farklı ormanlarda payı ve akıyı sayfa modeline göre gösterir. Üçüncüsü akıyı bir metrekareden hektar, ülke ve gezegen ölçeğine çevirir.
Mantarlardan çok karbon geçer, ama az kalır. Büyük kısmını mantar günler ve haftalar içinde geri solur, bir kısmı toprağın organik maddesine gider. Bu yüzden yılda 90 g C, toprağa her yıl 90 g C eklendiği anlamına gelmez.
| {k} | {v} | {note} |
{text}
04 · Ölçüm aletleri
¹³C odası · kütle spektrometresi · halkalama · minirizotronKarbon işaretlenir, sonra aranır
¹³C işaretli oda
Genç bir ağaç şeffaf bir odayla kapatılır ve birkaç saat boyunca ona ağır izotop ¹³C'den oluşan karbondioksitli hava verilir. Ağaç bunu sıradan karbondioksit gibi bağlar. Sonra eşit aralıklarla iğne yapraklardan, köklerden, hiflerden ve topraktan solunan gazdan örnek alınır. İşaretin nerede ve ne zaman göründüğüne bakarak karbonun ne kadarının mantarlara, kaç günde gittiği anlaşılır.
İzotop oranı kütle spektrometresi
Örnek yakılır ve içindeki bütün karbon CO₂'ye dönüşür. Moleküller hızlandırılıp mıknatıstan geçirilir. ¹³C taşıyan ağır moleküller biraz daha az sapar ve yandaki toplayıcıya düşer. Toplayıcılardaki akımların oranından cihaz, örnekte ağır karbonun standarttan kaç kat fazla olduğunu hesaplar. Bu sayı binde olarak δ¹³C diye yazılır.
Halkalama
Şeker kabuğun altındaki ince tabakadan aşağı iner, su ise odun içinden yükselir. Gövdeden bir kabuk halkası çıkarırsanız şeker kesikte durur, su akmaya devam eder. Ağaç hâlâ canlıdır, ama kökler ve mantarlar karbon almaz olur. Toprak solunumunun ne kadar düştüğüne bakarak bunun ne kadarını köklerin ve mantarların verdiği öğrenilir.
Minirizotron
Toprağa eğik olarak şeffaf bir boru gömülür. İçinde küçük bir kamera gezer ve haftada bir aynı derinliklerde duvarı fotoğraflar. Karelerde köklerin nasıl büyüyüp öldüğü ve hiflerin nasıl filizlendiği görülür. Karelerdeki hiflerin sayısı ve uzunluğundan mantarın büyümeye ne kadar karbon yatırdığı ve onu ne kadar çabuk yitirdiği tahmin edilir.
05 · Yazım kuralları
karbon · süre · payın tabanıKarbon olduğu, hangi süre için olduğu ve payın neye göre alındığı yazılır
Akı karbon gramı olarak, gramdan sonra C harfiyle ve süre belirtilerek yazılır. Pay, neye göre alındığıyla birlikte yazılır: NPP'ye, GPP'ye ya da işaretleme gününün fotosentezine göre.
C harfi ve süre olmadan, neyin gramı olduğu ve ne kadar sürede olduğu anlaşılmaz. “Karbon yüzdesi” hangi büyüklükten alındığını söylemez. 91 g karbon 334 g CO₂ eder, 91 değil. İzotop bileşimi sapması binde olarak yazılır, yüzde olarak değil, ve standart belirtilir. GPP'ye göre pay da aynı payın NPP'ye göre değerinin kabaca yarısıdır.
06 · Komşu birimler
mikolojiAğacın mantara verdiği karbon miselyuma dönüşür — hektar başına kütlesini komşu sayfa hesaplar. Hiflerin ne kadar hızlı filizlendiğini misel büyümesi sayfası gösterir. Karbonun madde olarak ölçüsünü — molü — ise SI temel birimi anlatır.
Ödenen karbon nereye gider.
K_rKoloni kenarı, mm/d.
mol12 g karbon — bir mol atom.
07 · Tarihsel bölüm
arşiv · “mantar-kök”ten 13 gigatonaOrtaklığın bedeli nasıl hesaplandı
{title}
{text}
Bir gram karbon bir gram şeker değildir
Glikoz şekeri karbon, hidrojen ve oksijenden oluşur. İçindeki karbon 180 parçadan 72'sidir. Bu yüzden bir gram karbon iki buçuk gram glikozdur. Aynı karbonu mantarlar solursa 3,67 gram CO₂ olur.
Karışıklık olmasın diye ekolojide bütün karbon tek bir ölçüye getirilir — karbonun kendi gramına. İğne yaprak, kök ya da toprak örneği kalay kapsüle sarılır ve bin derecede yakılır. Bütün karbon CO₂'ye geçer ve cihaz miktarını hesaplar. ISO 10694 standardı topraktaki karbonu böyle belirler.
Sağda aynı düşünce terazide. Sol kefede 2,5 gram şeker, sağ kefede içindeki 1 gram karbon var. Terazi dengede değil, ama karbon gramıyla hesap tutuyor.
SI’nin yedi temel birimi
Büyüklük kataloğu
Mikoloji ve karbon · 12 künye
Bir damla asit suyun rengini değiştirir, tuz alevi boyar, su bir vuruşla donar. Altlarında Simetrium’un tüm sayfaları, alanlara göre ve alfabetik olarak.
Dizini aç →