Η μονάδα γράφεται με μικρά λατινικά γράμματα, με κάθετο και εκθέτη: kg/m², ενώ στο κείμενο συχνά παραλείπεται και λέμε απλώς «ΔΜΣ 23». Η επιφάνεια σώματος γράφεται m², με ένα δεκαδικό στην κλινική πράξη και με δύο στη δοσολογία φαρμάκων, ενώ οι διεθνείς συντομογραφίες είναι BMI και BSA.
Ο δείκτης μάζας σώματος δεν είναι πίεση ούτε εμβαδόν, αν και η μονάδα του είναι ίδια με της επιφανειακής πυκνότητας: είναι η μάζα ως προς το τετράγωνο του ύψους, και καθόλου κιλά ανά τετραγωνικό μέτρο δέρματος. Την πραγματική επιφάνεια του δέρματος τη δίνει το BSA, περίπου 1,7—2,0 m² σε έναν ενήλικα, και κανείς δεν θα διαιρούσε το βάρος με αυτήν.
Αριστερά στο αναστημόμετρο κατεβαίνει η ράβδος, φτάνει στην κορυφή του κεφαλιού και αποκαλύπτει την ένδειξη 1,75, ενώ γύρω από την τιρκουάζ σιλουέτα τρέχει μια κοραλλί διακεκομμένη γραμμή του λιπώδους στρώματος. Τα γράμματα kg πιέζουν την κλασματική γραμμή σαν βάρος πάνω στην πλατφόρμα της ζυγαριάς και εκείνη ελατηριάζει, από κάτω αναπνέει το διακεκομμένο τετράγωνο m² και χαμηλά αναβοσβήνει το πλήθος του Quetelet, πάνω στην καμπάνα του οποίου ο κόκκινος δείκτης ανεβαίνει προς το μέσο και επιστρέφει.
Φύλλο μονάδας
μάζα ανά τετράγωνο ύψους · επιφάνεια δέρματος δελτίο 1/1 · αναθ. 2026-09Δείκτης μάζας σώματος BMI · kg/m² · BSA · m²
Παράγωγη μονάδα SI · μέγεθος: δείκτης μάζας σώματος, kg/m², και επιφάνεια σώματος, m²
Ο μέσος άνθρωπος που δεν υπάρχει
Ο Βέλγος αστρονόμος Αδόλφος Κετελέ ονειρευόταν να βρει για την κοινωνία νόμους όμοιους με εκείνους που ο Κέπλερ βρήκε για τους πλανήτες και το 1832, ξεφυλλίζοντας πίνακες ύψους και βάρους στρατευσίμων και φυλακισμένων, παρατήρησε ότι στους ενήλικες το βάρος αυξάνεται περίπου όπως το τετράγωνο του ύψους. Τη σχέση μάζας προς το τετράγωνο του ύψους δεν την χρειαζόταν για να κρίνει έναν συγκεκριμένο άνθρωπο, αλλά για να περιγράψει τον «μέσο άνθρωπο», l’homme moyen — έναν φανταστικό Βέλγο, γύρω από τον οποίο το πλήθος κατανέμεται σύμφωνα με τον νόμο των σφαλμάτων.
Εκατόν σαράντα χρόνια ο αριθμός αυτός έμεινε στατιστική περιέργεια, ώσπου το 1972 ο φυσιολόγος Άνσελ Κις συνέκρινε αρκετούς δείκτες βάρους σε χιλιάδες άνδρες, ονόμασε τον καλύτερο από αυτούς δείκτη μάζας σώματος και τον παρέδωσε στους επιδημιολόγους. Από εκεί πέρασε στο ιατρείο, στους ασφαλιστικούς πίνακες και στις εφαρμογές του κινητού, αν και ο ίδιος ο Κις προειδοποιούσε ότι για το μεμονωμένο άτομο ο δείκτης ταιριάζει άσχημα: δεν ξέρει από τι αποτελείται το βάρος.
Με την ίδια λογική — δύο απλές μετρήσεις αντί για μια τρίτη, απρόσιτη — ζει η επιφάνεια σώματος, που το 1916 την εξήγαγαν ο Γιουτζίν και ο Ντέλαφιλντ Ντυ Μπουά από χάρτινα πατρόν εννέα ανθρώπων. Το φύλλο βάζει τα δύο μεγέθη δίπλα δίπλα και δείχνει πού είναι χρήσιμα και πού αρχίζουν να σφάλλουν.
01 · Ορισμός
μάζα · ύψος · επιφάνεια · σύστασηΟ δείκτης μάζας σώματος είναι η μάζα ενός ανθρώπου σε κιλά, διαιρεμένη με το τετράγωνο του ύψους του σε μέτρα. Ένας άνθρωπος με μάζα 70 kg και ύψος 1,75 m έχει δείκτη 22,9 kg/m² και, σύμφωνα με τον πίνακα του ΠΟΥ, μπαίνει στον διάδρομο από 18,5 έως 24,9, που στους ενήλικες ονομάζεται φυσιολογικό βάρος.
Το τετράγωνο προέρχεται από παρατήρηση, όχι από γεωμετρία: αν οι άνθρωποι μεγάλωναν ομοιόμορφα, η μάζα θα αυξανόταν όπως ο κύβος του ύψους, όμως οι ψηλοί είναι κατά μέσο όρο πιο λεπτοί και ο Κετελέ βρήκε τον εκθέτη για τον οποίο ο δείκτης εξαρτάται λιγότερο από το ύψος. Αργότερα φάνηκε ότι ακριβέστερη είναι μια δύναμη γύρω στο 2,5, και γι' αυτό ο δείκτης υπερεκτιμά ελαφρά τους ψηλούς και υποεκτιμά τους κοντούς.
Ο βασικός περιορισμός του δείκτη είναι ότι δεν ξεχωρίζει το λίπος από τους μυς, τα οστά και το νερό. Για το πλήθος αυτό δεν έχει σημασία, αφού τα σφάλματα αλληλοεξουδετερώνονται, ενώ για έναν άνθρωπο μπορεί να κρίνει τα πάντα: ένας παίκτης του ράγκμπι και ένας καθιστικός άνθρωπος ίδιου ύψους και βάρους έχουν τον ίδιο δείκτη, ενώ η ποσότητα του λίπους διαφέρει κατά το διπλάσιο. Η επιφάνεια σώματος είναι φτιαγμένη αλλιώς: δεν μπορεί να μετρηθεί με μετροταινία, υπολογίζεται από το ύψος και τη μάζα με έναν τύπο προσαρμοσμένο σε λίγους μετρημένους ανθρώπους.
Ένας αριθμός για δύο διαφορετικά σώματα
Αριστερά ένας άνθρωπος στη ζυγαριά δίπλα στο αναστημόμετρο: ο τιρκουάζ πυρήνας είναι μύες, οστά και νερό, το κοραλλί περίβλημα γύρω του είναι λίπος και το πάχος του αλλάζει με τον ρυθμιστή της σύστασης. Η ράβδος του αναστημομέτρου κατεβαίνει ως την κορυφή του κεφαλιού και η οθόνη της ζυγαριάς μετράει τη μάζα. Δεξιά υπάρχουν τριακόσιες μπλε τελείες — ενήλικες του σημερινού κόσμου σύμφωνα με το μοντέλο του φύλλου· πέφτουν στην κλίμακα του δείκτη και συγκεντρώνονται σε καμπάνα, η κεχριμπαρένια γραμμή είναι το πλήθος γύρω στο 1830, όπως το έβλεπε ο Quetelet, οι χρωματιστές ζώνες είναι οι κατηγορίες του ΠΟΥ, η κοραλλί βελόνα είναι ο δικός σας δείκτης και το τιρκουάζ τρίγωνο είναι ο ίδιος άνθρωπος σύμφωνα με τον τύπο του Trefethen.
Γιατί ο δείκτης λειτουργεί για μια χώρα και σφάλλει για τον γείτονα
Όταν ένας επιδημιολόγος συγκρίνει δύο χώρες, σε κάθε δείγμα υπάρχουν χιλιάδες παίκτες ράγκμπι, μπαλαρίνες και άνθρωποι που κάθονται σε γραφείο, και οι αποκλίσεις τους κατά μέσο όρο αλληλοεξουδετερώνονται, ώστε η μετατόπιση ολόκληρου του πλήθους προς τα δεξιά σημαίνει σχεδόν σίγουρα αύξηση λίπους. Το μεμονωμένο άτομο δεν έχει τέτοια ασφάλεια, και γι' αυτό η επιτροπή του περιοδικού Lancet πρότεινε το 2025 να τίθεται διάγνωση παχυσαρκίας μόνο όταν ο υψηλός δείκτης επιβεβαιώνεται από την περίμετρο της μέσης, τη μέτρηση του λίπους ή σημεία νόσου, ενώ ο ίδιος ο δείκτης να μένει για προσυμπτωματικό έλεγχο και στατιστική, για τα οποία επινοήθηκε.
02 · Μετατροπή
ΠΟΥ · παλιοί δείκτες · επιφάνεια σώματοςΜία σχέση, πολλοί παλιοί τύποι
Εισάγετε τον δείκτη σε kg/m², σε λίβρες ανά τετραγωνική ίντσα ή σε κλάσματα του 25, και το φύλλο δείχνει την κατηγορία του ΠΟΥ και τα ασιατικά όρια, μετατρέπει τον δείκτη σε βάρος για διαφορετικά ύψη, τον συγκρίνει με τους παλιούς τύπους «ιδανικού βάρους» και υπολογίζει την επιφάνεια σώματος ενός ανθρώπου ύψους 1,75 m με πέντε τύπους.
Κανόνας για τη μνήμη: στο ύψος των 1,75 m μία μονάδα δείκτη ισοδυναμεί περίπου με τρία κιλά και στο ύψος των 1,60 m περίπου με δυόμισι.
Στα παιδιά και τους εφήβους ο δείκτης από μόνος του δεν σημαίνει τίποτα, επειδή το σώμα αλλάζει αναλογίες κάθε χρόνο: συγκρίνονται με συνομηλίκους βάσει των πινάκων εκατοστιαίων θέσεων του ΠΟΥ, και τα 20 kg/m² μπορεί να είναι υπέρβαρο για οχτάχρονο και φυσιολογικό για δεκαπεντάχρονο. Στους ηλικιωμένους ο δείκτης παραμορφώνεται επειδή ο άνθρωπος χάνει λίγα εκατοστά ύψους και οι μύες αντικαθίστανται από λίπος στο ίδιο βάρος.
| {k} | {v} | {note} |
{text}
04 · Όργανα μέτρησης
αναστημόμετρο · ζυγαριά · δερματοπτυχόμετρο · DEXAΔύο απλά όργανα και δύο τίμια
Ύψος που αλλάζει μέσα στη μέρα
Το αναστημόμετρο φαίνεται το απλούστερο όργανο του φύλλου, όμως το ύψος του ανθρώπου το πρωί είναι κατά ένα με ενάμισι εκατοστό μεγαλύτερο από το βράδυ, επειδή μέσα στη μέρα οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι συμπιέζονται υπό το βάρος του σώματος. Γι' αυτό στις μελέτες το ύψος μετριέται την ίδια ώρα, χωρίς παπούτσια, με τις φτέρνες, τους γλουτούς και το ινιακό στον στύλο και με το βλέμμα στο οριζόντιο επίπεδο της Φρανκφούρτης, και ένα σφάλμα ενός εκατοστού μετατοπίζει τον δείκτη κατά ένα τέταρτο της μονάδας.
Ζυγός που συγκρίνει, δεν αισθάνεται
Ο ζυγός με μοχλό του ιατρείου δεν μετράει δύναμη, αλλά ισορροπεί τον άνθρωπο με ένα βαρίδι, μετακινώντας το κινητό βαρίδι πάνω στον ζυγό ώσπου το άκρο του να σταθεί στη μέση του παραθύρου. Σε ένα τέτοιο όργανο δεν έχει σημασία πού στέκεται και ποια είναι εκεί η βαρύτητα, και γι' αυτό επί αιώνες επαληθεύονταν με σταθμά, ενώ οι ηλεκτρονικές ζυγαριές, που μετρούν την κάμψη ενός αισθητήρα, πρέπει να επαληθεύονται εκ νέου σε κάθε μετακόμιση.
Ένα εκατοστό λίπους ανάμεσα στα δάχτυλα
Το δερματοπτυχόμετρο τσιμπά τη δερματική πτυχή πάνω από τον τρικέφαλο, κάτω από την ωμοπλάτη, στην κοιλιά και στον μηρό, και ένα ελατήριο κρατά στα σαγόνια την ίδια πίεση, έτσι ώστε το πάχος της πτυχής να εξαρτάται σχεδόν μόνο από το υποδόριο λίπος. Από το άθροισμα των πτυχών με τους τύπους των Durnin ή Jackson και Pollock προκύπτει το ποσοστό λίπους του σώματος και, παρότι και αυτό είναι εκτίμηση, βλέπει αυτό που ο δείκτης δεν βλέπει καθόλου: πού βρίσκεται το βάρος.
Χάρτης λίπους, μυών και οστού
Το πυκνόμετρο DEXA διαπερνά τον ξαπλωμένο άνθρωπο με ακτίνες Χ δύο ενεργειών, που το λίπος, οι μύες και το οστό απορροφούν διαφορετικά, και συνθέτει από τον βραχίονα σάρωσης χάρτη τριών ιστών σε όλο το σώμα. Η δόση είναι μικρότερη από εκείνη μιας συνηθισμένης ακτινογραφίας θώρακα και το αποτέλεσμα χρησιμεύει ως πρότυπο με το οποίο συγκρίνονται ο δείκτης, το δερματοπτυχόμετρο και οι ζυγαριές βιοσύνθετης αντίστασης: σε τέτοιον έλεγχο φάνηκε ότι σε δείκτη κάτω από 25 το λίπος μπορεί να είναι τόσο όσο και στην παχυσαρκία.
05 · Κανόνες γραφής
μονάδα · κόμμα · δείκτηςΤο τετράγωνο στέκεται πάνω από το μέτρο, όχι πάνω από τον αριθμό
Ο δείκτης γράφεται με ένα ψηφίο μετά το κόμμα και τη μονάδα kg/m², ενώ η επιφάνεια σώματος με δύο ψηφία και m², επειδή με αυτήν υπολογίζονται οι δόσεις των φαρμάκων.
Η πρώτη γραμμή δεξιά μπερδεύει τον δείκτη με το ποσοστό λίπους, που μετριέται σε ποσοστά, η δεύτερη χάνει τον εκθέτη και κάνει το m² «m2», και η τρίτη διαιρεί με εκατοστά και παίρνει αριθμό δέκα χιλιάδες φορές μικρότερο. Ένα γυμνό 1,85 χωρίς μονάδα και τύπο δεν επιτρέπει να ελεγχθεί η δόση, πέντε δεκαδικά αποδίδουν στον δείκτη ακρίβεια που δεν έχει το αναστημόμετρο, και η τελευταία γραμμή ονομάζει βάρος κάτι που δεν είναι βάρος.
06 · Γειτονικές μονάδες
κιλό · τετραγωνικό μέτρο · kg/m³Ο δείκτης είναι φτιαγμένος από το κιλό και το μέτρο, και δίπλα του ζουν το τετραγωνικό μέτρο της επιφάνειας σώματος και ο δείκτης Rohrer σε kg/m³, που διαιρεί τη μάζα με τον κύβο του ύψους και γι' αυτό ταιριάζει καλύτερα στα παιδιά.
Ο αριθμητής του δείκτη και το μόνο πράγμα σε αυτόν που πραγματικά ζυγίζεται.
Στον δείκτη — το τετράγωνο του ύψους, στην επιφάνεια σώματος — πραγματικό δέρμα.
Μάζα ανά κύβο ύψους· σε ενήλικα περίπου 13, σε νεογέννητο περίπου 27.
07 · Ιστορικό μέρος
αρχείο · από τον μέσο άνθρωπο ως το LancetΠώς η στατιστική μετακόμισε στο ιατρείο
{title}
{text}
Πώς είκοσι εννέα εκατομμύρια άνθρωποι παχύνθηκαν μέσα σε μια νύχτα
Η καμπάνα είναι η κατανομή των Αμερικανών ενηλίκων ανά δείκτη, η κοραλλί γέμιση — όσοι χαρακτηρίζονται υπέρβαροι. Το διακεκομμένο όριο μετακινείται από τα προηγούμενα 27,8 για τους άνδρες στο κοινό όριο 25, που εισήγαγε το NIH το 1998, και η γέμιση μεγαλώνει, αν και κανείς δεν πήρε ούτε γραμμάριο.
Το όριο μιας κατηγορίας είναι απόφαση επιτροπής, όχι ιδιότητα του σώματος, και γι' αυτό ο αριθμός των υπέρβαρων αλλάζει μαζί με τα πρακτικά της συνεδρίασης.
Εννέα άνθρωποι σε χάρτινα πατρόν
Το 1916 ο νεοϋορκέζος γιατρός Ευγένιος Ντυ Μπουά μελετούσε τον μεταβολισμό και ήθελε να συγκρίνει τις θερμικές απώλειες ανθρώπων διαφορετικού μεγέθους, και γι' αυτό χρειαζόταν την επιφάνεια του δέρματος. Μαζί με τον Ντελαφίλντ Ντυ Μπουά κάλυπταν τα υποκείμενα με λεπτό χαρτί και παραφίνη, έκοβαν το περίβλημα που προέκυπτε σε επίπεδα κομμάτια, τα μετέφεραν σε φύλλο και τα μετρούσαν, και έπειτα προσάρμοσαν έναν τύπο ως προς το ύψος και τη μάζα που περιέγραφε αυτές τις μετρήσεις. Το δείγμα είχε εννέα ανθρώπους και ανάμεσά τους δεν υπήρχε ούτε ένας πραγματικά παχύσαρκος.
Ο τύπος επέζησε και της φυσιολογίας του και του δείγματός του. Το 1928 η μέση επιφάνεια των ενηλίκων, 1,73 m², έγινε το συμβατικό σώμα στο οποίο ανάγεται η σπειραματική διήθηση των νεφρών, και το 1958 ο παιδίατρος Ντόναλντ Πίνκελ πρότεινε τη δοσολογία των αντινεοπλασματικών φαρμάκων ανά τετραγωνικό μέτρο, επειδή έτσι οι δόσεις του παιδιού και του ενήλικα συμφωνούσαν καλύτερα απ' ό,τι ανά κιλό. Από τότε ένα σφάλμα του τύπου δέκα τοις εκατό σε άνθρωπο βάρους 150 kg σημαίνει σφάλμα δόσης ίδιο, δέκα τοις εκατό.
Έτσι τα δύο μεγέθη του φύλλου είναι φτιαγμένα το ίδιο: υπολογίζονται από δύο καλά μετρήσιμους αριθμούς, το ύψος και τη μάζα, και συγκρίνονται με αυτό που μετριέται δύσκολα — το ποσοστό λίπους και την επιφάνεια του δέρματος. Η ακρίβεια του αναστημομέτρου και της ζυγαριάς καθορίζει μόνο την αριθμητική· κατά πόσο ο δείκτης ή η επιφάνεια λένε την αλήθεια για ένα συγκεκριμένο σώμα το αποφασίζει το δείγμα με το οποίο προσαρμόστηκε ο τύπος, και στον Quetelet αυτό ήταν στρατιωτικό, ενώ στον Du Bois — εννέα άνθρωποι μέσα σε χαρτί.
Οι επτά θεμελιώδεις μονάδες του SI
Κατάλογος μεγεθών
Ιατρική
Μια σταγόνα οξέος αλλάζει το χρώμα του χυμού, το αλάτι χρωματίζει τη φλόγα, το νερό παγώνει με ένα χτύπημα. Από κάτω, όλα τα φύλλα του Simetrium κατά επιστήμη και αλφαβητικά.
Άνοιγμα ευρετηρίου →