Το σύμβολο του βαθμού Κελσίου είναι το σημάδι του βαθμού και το κεφαλαίο λατινικό C, γραμμένα μαζί μεταξύ τους, αλλά με κενό μετά τον αριθμό: 36,6 °C. Το κεφαλαίο T δηλώνει τη θερμοδυναμική θερμοκρασία σε κέλβιν και το πεζό t τη θερμοκρασία σε βαθμούς Κελσίου, και στα ιατρικά έγγραφα σχεδόν πάντα γράφεται αυτό.
Η θερμοκρασία σώματος είναι η θερμοκρασία του πυρήνα: του αίματος, του εγκεφάλου και των εσωτερικών οργάνων, την οποία ο οργανισμός κρατά σχεδόν σταθερή. Το δέρμα και η μασχάλη βρίσκονται στο περίβλημα, που κρυώνει και ζεσταίνεται μαζί με το δωμάτιο, γι' αυτό οι ενδείξεις τους είναι χαμηλότερες και εξαρτώνται από το πόση ώρα κρατήθηκε το θερμόμετρο και πόσο σφιχτά πιέστηκε το χέρι.
Ο υδράργυρος στον γυάλινο σωλήνα ανεβαίνει από τη δεξαμενή που πάλλεται από τη ζέστη ως το κεχριμπαρένιο σημάδι 37,0 του Βούντερλιχ, σταματά εκεί και έπειτα κατεβαίνει προς τη μπλε διακεκομμένη γραμμή 36,6, κι ύστερα το θερμόμετρο τινάζεται. Πάνω από τον σωλήνα υψώνεται αχλύς καύσωνα, κάτω γυρίζει αργά μια νιφάδα χιονιού του ρίγους, και πάνω στη διακεκομμένη ημερήσια καμπύλη κάτω από το σύμβολο κινείται ένας κόκκινος δείκτης – από το πρωινό ελάχιστο στο βραδινό μέγιστο.
Φύλλο μονάδας
θερμοκρασία πυρήνα του σώματος δελτίο 1/1 · αναθ. 2026-09Θερμοκρασία σώματος t · °C
Παράγωγη μονάδα SI · μέγεθος: θερμοκρασία πυρήνα του ανθρώπινου σώματος, βαθμός Κελσίου
Τριάντα επτά βαθμοί που κρύωσαν
Το 1868 ο καθηγητής της Λειψίας Καρλ Βούντερλιχ εξέδωσε ένα βιβλίο στο οποίο ο πυρετός έγινε για πρώτη φορά αριθμός. Επί χρόνια έβαζε στους αρρώστους στη μασχάλη ένα θερμόμετρο μήκους σχεδόν ενός ποδιού, περίμενε από ένα τέταρτο της ώρας και σημείωνε τις ενδείξεις, ώστε μέχρι την έκδοση του βιβλίου, όπως έλεγε, είχαν μαζευτεί περίπου είκοσι πέντε χιλιάδες ασθενείς και πάνω από ένα εκατομμύριο μετρήσεις, και από αυτές προέκυψε το φυσιολογικό 37 °C με διασπορά από 36,2 έως 37,5.
Για ενάμισι αιώνα αυτός ο αριθμός ζούσε στα εγχειρίδια χωρίς έλεγχο, μέχρι που τον υπολόγισαν ξανά. Το 1992 σε υγιείς εθελοντές κάτω από τη γλώσσα βγήκε 36,8, το 2017 από τριάντα πέντε χιλιάδες ασθενείς βγήκε 36,6, και το 2020 ερευνητές του Στάνφορντ, συγκρίνοντας τα αρχεία των βετεράνων του Εμφυλίου Πολέμου με τις σημερινές κλινικές, κατέληξαν ότι οι Αμερικανοί κρυώνουν περίπου κατά 0,03 °C για κάθε δεκαετία γέννησης.
Το φύλλο δείχνει ότι το σώμα δεν έχει ενιαίο φυσιολογικό όριο: εξαρτάται από το πού βάζουμε το θερμόμετρο, από την ώρα και από το ποιος μετριέται – και εξηγεί γιατί τα παλιά 37 °C και τα σημερινά 36,6 μπορεί να έχουν και τα δύο δίκιο.
01 · Ορισμός
πυρήνας · θέση · ώρα · ηλικίαΗ θερμοκρασία σώματος είναι η θερμοκρασία του πυρήνα του, δηλαδή του αίματος, του εγκεφάλου και των εσωτερικών οργάνων, εκφρασμένη σε βαθμούς Κελσίου. Ο οργανισμός την κρατά σε έναν στενό διάδρομο γύρω στους 37 °C, επειδή εκεί λειτουργούν καλύτερα τα ένζυμα, και ο υποθάλαμος λειτουργεί ως θερμοστάτης, που ενεργοποιεί το ρίγος, τον ιδρώτα και τη στένωση των αγγείων όταν ο πυρήνας απομακρύνεται από το σημείο ρύθμισης.
Το σημείο ρύθμισης, ωστόσο, δεν μένει στάσιμο. Μέσα στο εικοσιτετράωρο διαγράφει ένα κύμα με εύρος περίπου μισού βαθμού, με ελάχιστο προς το πρωί και μέγιστο προς το βράδυ, με την ηλικία πέφτει ελαφρά, και στις γυναίκες στο δεύτερο μισό του κύκλου ανεβαίνει κατά μερικά δέκατα. Γι' αυτό το φυσιολογικό δεν είναι ένας αριθμός, αλλά μια ζώνη που έχει κέντρο και πλάτος.
Το θερμόμετρο στο μεταξύ δεν μετρά τον πυρήνα, αλλά το σημείο όπου τοποθετήθηκε. Το ορθό είναι το πιο κοντινό στον πυρήνα και δείχνει μερικά δέκατα περισσότερο από το στόμα, το αυτί βρίσκεται κάπου ανάμεσα, ενώ η μασχάλη, εκτεθειμένη στον αέρα του δωματίου, δίνει μισό βαθμό λιγότερο, και γι' αυτό κάθε θέση έχει το δικό της όριο πυρετού.
Για ποιον το 37 είναι πυρετός και για ποιον φυσιολογικό
Αριστερά είναι το θερμόμετρο, του οποίου ο υδράργυρος ανεβαίνει προς την ένδειξη με την ταχύτητα με την οποία ζεσταίνεται η επιλεγμένη θέση: η μασχάλη αργά, το αυτί σε ένα δευτερόλεπτο. Δεξιά είναι οι μπλε κουκκίδες – διακόσιοι σαράντα υγιείς άνθρωποι που μετρήθηκαν με τον ίδιο τρόπο, την ίδια ώρα και στην ίδια ηλικία· πέφτουν στην κλίμακα ο ένας μετά τον άλλον και συνθέτουν το σημερινό φυσιολογικό. Το κεχριμπαρένιο γεμάτο βουνό είναι το φυσιολογικό του Βούντερλιχ με κέντρο 37,0, η μπλε διακεκομμένη γραμμή είναι το κέντρο του σημερινού πλήθους, η κόκκινη διακεκομμένη γραμμή είναι το όριο πυρετού για αυτή τη θέση, και η συμπαγής κόκκινη βελόνα είναι η δική σας ένδειξη.
Ο πυρετός ως άνοδος, όχι ως όριο
Με την ηλικία η συνήθης θερμοκρασία πέφτει και η απόκριση στη λοίμωξη εξασθενεί, και σε έναν ηλικιωμένο με πνευμονία το θερμόμετρο μπορεί να μη φτάσει ποτέ στους 37,8. Γι' αυτό η αμερικανική εταιρεία λοιμωξιολόγων IDSA για τους διαμένοντες σε οίκους ευγηρίας θεωρεί πυρετό όχι μόνο μια μεμονωμένη ένδειξη στο στόμα πάνω από 37,8, αλλά και επαναλαμβανόμενη πάνω από 37,2, ορθική πάνω από 37,5 ή άνοδο μεγαλύτερη από 1,1 °C πάνω από τη συνήθη θερμοκρασία του συγκεκριμένου ανθρώπου. Στη σκηνή αυτό φαίνεται αν ορίσετε την ηλικία στα ογδόντα: το πλήθος μετατοπίζεται αριστερά και η ίδια ένδειξη βρίσκεται πολύ πιο μακριά από το κέντρο του.
02 · Μετατροπή
κλίμακες · παλιές κλίμακες · θέση μέτρησηςΟ ίδιος πυρετός σε πέντε κλίμακες
Εισαγάγετε τη θερμοκρασία σε οποιαδήποτε κλίμακα και το φύλλο θα τη μετατρέψει σε βαθμούς Κελσίου, κέλβιν και Φαρενάιτ, θα δείξει πώς θα είχε γραφτεί κατά Ρεομύρ ή Ρέμερ και τι θα έδειχνε το θερμόμετρο σε άλλο σημείο του σώματος, αν ο αριθμός έχει ληφθεί στο στόμα.
Κανόνας για να τον θυμάστε: ένας βαθμός Κελσίου ισούται με 1,8 βαθμούς Φαρενάιτ, επομένως ένα δέκατο του βαθμού στο δικό μας θερμόμετρο είναι σχεδόν δύο δέκατα στο αμερικανικό.
Τα διάσημα 98,6 °F είναι απλώς οι 37 °C του Βούντερλιχ, μετατραμμένοι με ακρίβεια δεκάτου. Ο ίδιος ο Βούντερλιχ στρογγύλευε στον ακέραιο βαθμό, και κατά τη μετατροπή η στρογγυλοποίηση χάθηκε και ο αριθμός άρχισε να φαίνεται ακριβέστερος απ' ό,τι μετρήθηκε, με αποτέλεσμα τα αμερικανικά εγχειρίδια να διδάσκουν επί μισό αιώνα ένα «φυσιολογικό» δέκατο που δεν υπήρχε στα δεδομένα.
| {k} | {v} | {note} |
{text}
04 · Όργανα μέτρησης
υδράργυρος · θερμίστορ · υπέρυθρο · κάψουλαΤέσσερις τρόποι να φτάσουμε στον πυρήνα
Η στήλη που δεν θέλει να γυρίσει πίσω
Το 1867 ο Τόμας Ολμπατ έφτιαξε ένα κλινικό θερμόμετρο μήκους έξι ιντσών, στο οποίο αρκούσαν πέντε λεπτά, και η στένωση του τριχοειδούς πάνω από τη δεξαμενή το έκανε θερμόμετρο μεγίστου: καθώς ψύχεται, ο υδράργυρος σπάει στο στενό σημείο και η στήλη μένει στην ψηλότερη ένδειξη, ώσπου να τινάξουμε το θερμόμετρο. Η Σύμβαση της Μιναμάτα του 2013 απαγόρευσε από το 2020 την παραγωγή θερμομέτρων υδραργύρου, και σήμερα τη θέση τους πήραν το γαλινστάν και τα ηλεκτρονικά.
Μπιπ πριν προλάβει να ζεσταθεί
Στην άκρη του ηλεκτρονικού θερμομέτρου υπάρχει ένα θερμίστορ, η αντίσταση του οποίου πέφτει όσο ανεβαίνει η θερμοκρασία, και η συσκευή θα μπορούσε να περιμένει έντιμα ώσπου να ζεσταθεί ο αισθητήρας. Τα περισσότερα μοντέλα δεν το κάνουν: καταγράφουν τα πρώτα δευτερόλεπτα της θέρμανσης, τη μπλε καμπύλη, τη συνεχίζουν με υπολογισμό ως την κορυφή και βγάζουν μπιπ, αν και ο ίδιος ο αισθητήρας – η κεχριμπαρένια διακεκομμένη γραμμή – δεν έχει φτάσει ακόμη στην κόκκινη γραμμή. Το πρότυπο ISO 80601-2-56 επιτρέπει μια τέτοια λειτουργία, αλλά απαιτεί από αυτήν την ίδια εργαστηριακή ακρίβεια ±0,3 °C όπως από την άμεση.
Θερμοκρασία που διαβάζεται με φως
Το τύμπανο τροφοδοτείται από την ίδια αρτηρία με τον υποθάλαμο και η υπέρυθρη ακτινοβολία του μιλά για τον πυρήνα σχεδόν χωρίς καθυστέρηση, γι' αυτό το θερμόμετρο αυτιού δείχνει τον αριθμό σε ένα δευτερόλεπτο. Σφάλλει λόγω γεωμετρίας: αν ο ακουστικός πόρος δεν έχει ισιωθεί και ο αισθητήρας κοιτά το κρύο τοίχωμα, η ένδειξη πέφτει κατά μισό βαθμό, ενώ τα μετωπικά θερμόμετρα χωρίς επαφή, που μετρούν το δέρμα, σφάλλουν ακόμη περισσότερο και εξαρτώνται από τον άνεμο και τον ιδρώτα.
Το θερμόμετρο που καταπίνεται
Την κάψουλα με αισθητήρα χαλαζία την επινόησε η NASA τη δεκαετία του 1980 για να παρακολουθεί την υπερθέρμανση των αστροναυτών, και σήμερα την καταπίνουν μαραθωνοδρόμοι, πυροσβέστες και στρατιώτες πριν από προπόνηση στη ζέστη. Περνά το έντερο σε μία με δύο μέρες και όλο αυτό το διάστημα μεταδίδει προς τα έξω τη θερμοκρασία του πυρήνα, ώστε το ημερήσιο κύμα και η άνοδος στην προσπάθεια φαίνονται ολόκληρα, και όχι σε ένα μόνο σημείο το πρωί.
05 · Κανόνες γραφής
σύμβολο · κενό · θέσηΧωρίς τη θέση μέτρησης ο αριθμός είναι ελλιπής
Τη θερμοκρασία σώματος τη γράφουμε με υποδιαστολή και ένα ψηφίο μετά από αυτή, μετά από κενό βάζουμε °C, και στην ιατρική καταγραφή αναφέρουμε δίπλα πού βρισκόταν το θερμόμετρο, επειδή από αυτό εξαρτάται το όριο.
Η πρώτη γραμμή δεξιά κολλά τον αριθμό στο σύμβολο και δεν αφήνει κενό, η δεύτερη δεν λέει ούτε κλίμακα ούτε θέση, και η τρίτη σπάει το σύμβολο °C με κενό. Το κέλβιν γράφεται χωρίς σημάδι βαθμού από το 1967, τα εκατοστά του βαθμού ένα οικιακό θερμόμετρο δεν τα ξεχωρίζει, και ένα γυμνό 98,6 χωρίς κλίμακα ο αναγνώστης στην Ευρώπη θα το εκλάμβανε ως θανάσιμο πυρετό.
06 · Γειτονικές μονάδες
κέλβιν · Φαρενάιτ · ΡεομύρΤη θερμοκρασία του σώματος την περιβάλλουν το κέλβιν, μέσω του οποίου ορίζεται ο βαθμός Κελσίου στο SI, ο βαθμός Φαρενάιτ, στον οποίο μετριέται στις ΗΠΑ και γι' αυτό γράφεται στο μισό της ιατρικής βιβλιογραφίας, και ο βαθμός Ρεομύρ, που υπήρχε στα οικιακά θερμόμετρα της Ευρώπης ως το τέλος του δέκατου ένατου αιώνα.
Βασική μονάδα του SI· η διαφορά ενός κέλβιν ισούται με τη διαφορά ενός βαθμού Κελσίου.
Κλίμακα του 1724, της οποίας το δεύτερο σταθερό σημείο ήταν ακριβώς η θερμοκρασία του ανθρώπου.
Ογδόντα βαθμοί ανάμεσα στον πάγο και το βρασμό· με αυτόν μετρούσαν το λουτρό και τον άρρωστο τον δέκατο ένατο αιώνα.
07 · Ιστορικό μέρος
αρχείο · από το θερμοσκόπιο ως το ΣτάνφορντΠώς ο πυρετός έγινε αριθμός και ο αριθμός κρύωσε
{title}
{text}
Ο προπάππους ήταν θερμότερος κατά μισό βαθμό
Η μπλε γραμμή είναι η μέση θερμοκρασία των ανδρών ανά δεκαετία γέννησης στην εργασία των Πρότσιβ και Πάρσονετ του 2020: πτώση περίπου 0,03 °C ανά δεκαετία, και στους γεννημένους στις αρχές του δέκατου ένατου αιώνα 0,59 °C υψηλότερη από τη σημερινή. Η κεχριμπαρένια διακεκομμένη γραμμή είναι το φυσιολογικό 37,0, ο κόκκινος δείκτης κινείται κατά μήκος της γραμμής από τον προπάππου στον δισέγγονο.
Οι συγγραφείς συνδέουν την ψύξη με το ότι οι άνθρωποι ασθενούν λιγότερο από χρόνιες λοιμώξεις, ζουν στη ζέστη και ξοδεύουν λιγότερη ενέργεια για θέρμανση, άρα ο Βούντερλιχ μπορεί να μετρούσε τίμια – απλώς έναν άλλο πληθυσμό.
Από πού ήρθαν στην πραγματικότητα οι 37 βαθμοί
Ο Βούντερλιχ μετρούσε στη μασχάλη με θερμόμετρα μήκους περίπου είκοσι δύο εκατοστών, που κρατούσε από δεκαπέντε έως είκοσι λεπτά, και συνόψιζε τις καταγραφές σε μέσους όρους, χωρίς να δημοσιεύσει ούτε τους αρχικούς πίνακες ούτε την ώρα που λήφθηκε κάθε ένδειξη. Γι' αυτό ο αριθμός 37 °C δεν μπορεί να επανυπολογιστεί από τα δεδομένα του: γνωστό είναι μόνο το αποτέλεσμα, ενώ η διασπορά, η ώρα της ημέρας και η σύνθεση των ασθενών έμειναν στα κλινικά ημερολόγια της Λειψίας.
Τη δεκαετία του 1990 ο Φίλιπ Μακοβιάκ βρήκε στο Μουσείο Μύτερ της Φιλαδέλφειας ένα από τα θερμόμετρα του Βούντερλιχ και το έλεγξε: η συσκευή έδειχνε περισσότερο κατά 1,4—2,2 °C σε σχέση με το σύγχρονο πρότυπο. Αν ήταν ακριβώς αυτό το εργαλείο εργασίας της κλινικής, δεν είναι γνωστό, αλλά το ίδιο το εύρημα έδειξε ότι τα θερμόμετρα της εποχής ελέγχονταν μεταξύ τους και όχι με κοινό πρότυπο, και το σφάλμα της κλίμακας μπορούσε εύκολα να είναι μεγαλύτερο από τη διαφορά ανάμεσα στο 37,0 και στο 36,6.
Αντίθετα, η μελέτη του 2020 στηρίχθηκε όχι σε ένα όργανο, αλλά σε τρία τεράστια σύνολα – στρατιωτικά αρχεία βετεράνων, εθνική έρευνα της δεκαετίας του 1970 και μισό εκατομμύριο μετρήσεις της κλινικής του Στάνφορντ – και η τάση εμφανίστηκε μέσα σε κάθε σύνολο χωριστά, όπου τα θερμόμετρα είναι της ίδιας γενιάς. Παρόμοια ψύξη βρέθηκε και στον λαό των Τσιμάνε στη Βολιβία, στον οποίο σε δεκαέξι χρόνια παρατήρησης ο μέσος όρος έπεσε σχεδόν κατά μισό βαθμό, άρα το σφάλμα του οργάνου δεν εξηγεί τα πάντα: το σώμα πράγματι κρυώνει.
Οι επτά θεμελιώδεις μονάδες του SI
Κατάλογος μεγεθών
Ιατρική
Μια σταγόνα οξέος αλλάζει το χρώμα του χυμού, το αλάτι χρωματίζει τη φλόγα, το νερό παγώνει με ένα χτύπημα. Από κάτω, όλα τα φύλλα του Simetrium κατά επιστήμη και αλφαβητικά.
Άνοιγμα ευρετηρίου →