Η LD₅₀ γράφεται με κεφαλαία λατινικά γράμματα και το 50 ως δείκτης. Είναι η δόση μετά την οποία στο πείραμα πεθαίνει το μισό των ζώων. Μονάδα είναι το χιλιοστόγραμμο ουσίας ανά κιλό σωματικού βάρους, mg/kg. Δίπλα της αναγράφονται πάντα το είδος του ζώου και η οδός χορήγησης: από το στόμα, ενδοφλέβια.
mg/kg σώματος και mg/kg προϊόντος: το πρώτο είναι δόση, το δεύτερο η περιεκτικότητα της τροφής σε ουσία. LD₅₀ ζώων και επικίνδυνη δόση για τον άνθρωπο: ο άνθρωπος δεν δοκιμάζεται, το όριό του εκτιμάται από περιστατικά δηλητηρίασης. Και LD₅₀ με LDLo — τη μικρότερη δόση για την οποία έχει περιγραφεί θανατηφόρα έκβαση.
Ο αμανίτης ο φαλλοειδής ταλαντεύεται και από το καπέλο πέφτουν σπόρια. Στέκεται μέσα από το γράμμα L: ελαιόχρωμο καπέλο, λευκά ελάσματα, δακτύλιος στο πόδι και κολεός στη βάση. Δεξιά η μπλε στήλη ανεβαίνει στο ογκομετρικό ποτήρι ως την κόκκινη γραμμή 0,1 mg/kg — τόσο παίρνει ένας ενήλικας από ένα μανιτάρι. Κάτω ο δείκτης κινείται στη λογαριθμική κλίμακα προς την ένδειξη 0,1. Η μπλε κουκκίδα στο 150 είναι η καφεΐνη, για σύγκριση. Αναβοσβήνει η ένδειξη εγγραφής.
Φύλλο μονάδας
μυκητολογία αναθ. 2026-10Τοξικότητα LD₅₀, mg/kg
Παράγωγη μονάδα SI · μέγεθος: δόση ουσίας ανά μονάδα σωματικού βάρους
Γιατί ένα μανιτάρι αρκεί για έναν ενήλικα
Ένας αμανίτης ο φαλλοειδής μεσαίου μεγέθους ζυγίζει περίπου τριάντα γραμμάρια. Σε κάθε γραμμάριο της σάρκας του υπάρχει περίπου ένα τέταρτο του χιλιοστογράμμου αματοξίνες. Συνολικά, σε ένα μανιτάρι βγαίνουν περίπου επτάμισι χιλιοστόγραμμα. Είναι λιγότερο από έναν κόκκο αλατιού.
Επικίνδυνη δεν είναι η μάζα του δηλητηρίου, αλλά η δόση του ανά κιλό σώματος. Για τις αματοξίνες η επικίνδυνη δόση για τον άνθρωπο εκτιμάται γύρω στα 0,1 mg/kg. Επτάμισι χιλιοστόγραμμα σε εβδομήντα κιλά είναι 0,11 mg/kg, δηλαδή ακριβώς το όριο. Σε ένα παιδί το ίδιο μανιτάρι αρκεί με μεγάλο περιθώριο.
Για σύγκριση: η επικίνδυνη δόση της καφεΐνης είναι της τάξης των 150 mg/kg. Οι αματοξίνες δρουν χίλιες πεντακόσιες φορές πιο ισχυρά. Το βράσιμο και το στέγνωμα δεν τις καταστρέφουν. Γι' αυτό ο αμανίτης ο φαλλοειδής δεν γίνεται βρώσιμος με καμία επεξεργασία, και το μανιτάρι που δεν γνωρίζετε απλώς δεν το τρώτε.
01 · Ορισμός
μάζα μανιταριού · περιεκτικότητα · σωματικό βάροςΗ ίδια ποσότητα ουσίας δρα πιο έντονα σε έναν μικρό οργανισμό παρά σε έναν μεγάλο. Γι' αυτό η δόση υπολογίζεται ανά κιλό σωματικού βάρους. Η μάζα της ουσίας σε χιλιοστόγραμμα διαιρείται με το σωματικό βάρος σε κιλά.
Η LD₅₀ είναι η δόση στην οποία στο πείραμα πεθαίνει το μισό των ζώων. Προσδιορίζεται σε ποντίκια ή αρουραίους σύμφωνα με τους κανόνες του OECD. Για τον άνθρωπο μια τέτοια δόση δεν μετριέται. Εκτιμάται από περιγραφείσες δηλητηριάσεις και από πειράματα σε ζώα, γι' αυτό φέρει πάντα την ένδειξη «εκτίμηση».
Οι αματοξίνες σταματούν στα κύτταρα του ήπατος το ένζυμο που αντιγράφει τα γονίδια. Τα κύτταρα παύουν να ανανεώνουν τις πρωτεΐνες τους και σταδιακά πεθαίνουν. Τα πρώτα συμπτώματα δηλητηρίασης εμφανίζονται μετά από 6—24 ώρες, όταν το δηλητήριο βρίσκεται ήδη στο ήπαρ. Γι' αυτό, αν έχει φαγωθεί άγνωστο μανιτάρι, τηλεφωνούν αμέσως στο Κέντρο Δηλητηριάσεων, χωρίς να περιμένουν να αισθανθούν άσχημα. Υπάρχει θεραπεία και όσο νωρίτερα ξεκινήσει, τόσο το καλύτερο.
Αρκεί ένα μανιτάρι;
Αριστερά είναι ο κουζινόζυγος με το μανιτάρι. Επιλέξτε μανιτάρι και ορίστε τη μάζα του φαγωμένου, την περιεκτικότητα σε τοξίνη και το βάρος του ανθρώπου. Δεξιά το ογκομετρικό ποτήρι δείχνει τη δόση ανά κιλό σώματος: η μπλε στήλη είναι η δόση, η κόκκινη γραμμή η εκτίμηση της επικίνδυνης δόσης 0,1 mg/kg. Το «Κόψε στη μέση» χωρίζει το μανιτάρι στα δύο, το «Ακόμα ένα» βάζει στον ζυγό ένα δεύτερο. Με λαδί φαίνονται το μανιτάρι και η τοξίνη, με μπλε η δόση και το σωματικό βάρος, με κόκκινο το όριο. Κάτω υπάρχουν τρεις προβολές. «Δόση» — δόση για ανθρώπους διαφορετικού βάρους. «Πόσα μανιτάρια» — πόσα κομμάτια από κάθε μανιτάρι δίνουν το όριο. «Δίπλα στην καφεΐνη» — η ίδια δόση στην κλίμακα άλλων ουσιών.
Μην περιμένεις συμπτώματα, τηλεφώνησε
Τις πρώτες ώρες μετά από ένα τέτοιο μανιτάρι ο άνθρωπος αισθάνεται φυσιολογικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα πέρασαν: το δηλητήριο δρα αργά. Αν έχει φαγωθεί μανιτάρι για το οποίο δεν είστε σίγουροι, τηλεφωνείτε αμέσως στο Κέντρο Δηλητηριάσεων ή στο ασθενοφόρο και φυλάτε τα υπολείμματα του μανιταριού για αναγνώριση. Οι οικιακές δοκιμασίες — το ασημένιο κουτάλι, το κρεμμύδι, το χρώμα στην τομή — δεν αποκαλύπτουν ένα δηλητηριώδες μανιτάρι.
02 · Μετατροπή
μονάδες · μανιτάρια · ουσίεςΑπό χιλιοστόγραμμα ανά κιλό σε κομμάτια και φλιτζάνια
Εισαγάγετε τη δόση ανά κιλό και το σωματικό βάρος. Η πρώτη καρτέλα μετατρέπει τη δόση σε άλλες μονάδες και σε χιλιοστόγραμμα ανά άνθρωπο. Η δεύτερη δείχνει πόσα μανιτάρια κάθε είδους δίνουν αυτή τη δόση. Η τρίτη βάζει δίπλα δίπλα τις εκτιμήσεις LD₅₀ διαφορετικών ουσιών — με το είδος του ζώου και την οδό χορήγησης.
Τα 0,1 mg/kg δεν είναι γραμμή κάτω από την οποία είναι ασφαλές. Οι άνθρωποι ανέχονται διαφορετικά την ίδια δόση και η περιεκτικότητα των μανιταριών σε τοξίνη αλλάζει κατά πολλαπλάσιο. Γι' αυτό κάθε ποσότητα ενός τέτοιου μανιταριού θεωρείται επικίνδυνη.
| {k} | {v} | {note} |
{text}
04 · Όργανα μέτρησης
χρωματογράφος · ανοσοδοκιμασία · ζυγός · ξήρανσηΤην τοξίνη τη βρίσκουν στο εργαστήριο, όχι στην κουζίνα
Χρωματογράφος
Το εκχύλισμα του μανιταριού αντλείται μέσα από μια λεπτή στήλη. Οι διαφορετικές ουσίες τη διασχίζουν με διαφορετική ταχύτητα και βγαίνουν η μία μετά την άλλη. Ο ανιχνευτής στην έξοδο πιάνει φως μήκους κύματος 303 nm, το οποίο απορροφούν οι αμανιτίνες. Το εμβαδόν κάθε κορυφής συγκρίνεται με το πρότυπο και προκύπτει η περιεκτικότητα σε τοξίνη σε χιλιοστόγραμμα ανά γραμμάριο.
Ανοσοδοκιμασία
Στο νοσοκομείο οι αματοξίνες αναζητούνται στα ούρα του ασθενούς. Τα αντισώματα στον πυθμένα των φρεατίων δεσμεύουν την τοξίνη και από το χρώμα φαίνεται πόση υπάρχει στο δείγμα. Η ανάλυση διαρκεί περίπου μία ώρα και πιάνει νανογραμμάρια ανά χιλιοστόλιτρο. Βοηθά τον γιατρό να αποφασίσει αν υπήρξε δηλητηρίαση, όσο δεν υπάρχουν ακόμη συμπτώματα.
Ζυγαριά
Η δόση εξαρτάται από το πόσο μανιτάρι φαγώθηκε. Γι' αυτό στο Κέντρο Δηλητηριάσεων ρωτούν πόσα μανιτάρια ήταν, τι μέγεθος και τι έχει απομείνει. Τα υπολείμματα ζυγίζονται και δίνονται σε μυκητολόγο: από αυτά προσδιορίζεται το είδος και εκτιμάται η μάζα που φαγώθηκε.
Ξήρανση και βράσιμο
Οι αματοξίνες είναι μικρά κυκλικά μόρια, ανθεκτικά στη θερμότητα. Μετά την ξήρανση το μανιτάρι χάνει νερό, ενώ η τοξίνη μένει, και ανά γραμμάριο ξηρής μάζας γίνεται δέκα φορές περισσότερη. Το βράσιμο δεν την καταστρέφει και ο ζωμός δεν παίρνει όλη την τοξίνη. Γι' αυτό η επεξεργασία δεν κάνει ένα τέτοιο μανιτάρι βρώσιμο.
05 · Κανόνες γραφής
είδος · οδός · εκτίμησηΔίπλα στην LD₅₀ γράφεται πάντα ποιος και πώς
Η LD₅₀ γράφεται σε χιλιοστόγραμμα ανά κιλό σωματικού βάρους και δηλώνεται το είδος του ζώου και η οδός χορήγησης. Η επικίνδυνη δόση για τον άνθρωπο γράφεται με την ένδειξη «εκτίμηση». Η περιεκτικότητα του προϊόντος σε ουσία γράφεται χωριστά, σε χιλιοστόγραμμα ανά γραμμάριο προϊόντος.
Χωρίς είδος και οδό χορήγησης η LD₅₀ δεν μπορεί να συγκριθεί: στο ποντίκι και στον άνθρωπο, από το στόμα και στη φλέβα, οι αριθμοί διαφέρουν κατά πολλαπλάσιο. Για τον άνθρωπο υπάρχει μόνο εκτίμηση. Η περιεκτικότητα σε ένα μανιτάρι αναφέρεται ανά γραμμάριο μανιταριού, όχι ανά κιλό σώματος. Μεγαλύτερος αριθμός LD₅₀ σημαίνει ότι η ουσία είναι λιγότερο δηλητηριώδης, όχι περισσότερο. Η δόση ανά άνθρωπο χωρίς σωματικό βάρος δεν λέει τίποτα. Και κάτω από την εκτίμηση της επικίνδυνης δόσης δεν αρχίζει η ασφάλεια.
06 · Γειτονικές μονάδες
δόση ανά κιλόΤο χιλιοστόγραμμο ανά κιλό σώματος είναι το ίδιο μέτρο που χρησιμοποιείται για την καφεΐνη και τα συμπληρώματα διατροφής των αθλητών. Η συνήθης δόση καφεΐνης είναι 3—6 mg/kg, της κρεατίνης στη φάση φόρτισης 0,3 g/kg. Η διαφορά με τις αματοξίνες είναι χιλιάδες φορές: ο ίδιος ζυγός πρέπει να μετρά και ένα φλιτζάνι καφέ και το κλάσμα ενός μανιταριού.
3—6 mg/kg συνήθης δόση, t½ περίπου 5 h.
g/kgΦόρτιση 0,3 g/kg την ημέρα.
ng/gΊχνη ουσίας στο προϊόν.
07 · Ιστορικό μέρος
αρχείο · από τον Παράκελσο ως το ένζυμοΠώς άρχισε να μετριέται η τοξικότητα ανά κιλό
{title}
{text}
Η δόση για τον άνθρωπο είναι πάντα εκτίμηση
Η LD₅₀ μετριέται σε ζώα με τυπικούς κανόνες του OECD: δίνεται μια δόση, παρατηρείται, αλλάζει η δόση. Στους ανθρώπους αυτό δεν γίνεται. Η επικίνδυνη δόση για τον άνθρωπο εξάγεται από περιγραφείσες δηλητηριάσεις: πόσα μανιτάρια φαγώθηκαν, τι μέγεθος, τι απέγινε ο ασθενής. Σε κάθε τέτοιον υπολογισμό υπάρχουν πολλά άγνωστα.
Η περιεκτικότητα του μανιταριού σε τοξίνη μετριέται πια με ακρίβεια — με χρωματογράφο, με βάση το πρότυπο αναφοράς καθαρής α-αμανιτίνης. Αλλά και αυτή αλλάζει από μανιτάρι σε μανιτάρι κατά πολλαπλάσιο. Γι' αυτό ο αριθμός «ένα μανιτάρι» είναι τάξη μεγέθους, όχι υπόσχεση. Δεξιά είναι το χρωματογράφημα: η κορυφή της αμανιτίνης μεγαλώνει όταν το δείγμα εισάγεται στη στήλη.
Οι επτά θεμελιώδεις μονάδες του SI
Κατάλογος μεγεθών
Μυκητολογία και δόση · 14 φύλλα
Μια σταγόνα οξέος αλλάζει το χρώμα του χυμού, το αλάτι χρωματίζει τη φλόγα, το νερό παγώνει με ένα χτύπημα. Από κάτω, όλα τα φύλλα του Simetrium κατά επιστήμη και αλφαβητικά.
Άνοιγμα ευρετηρίου →