Το μέγεθος του σπορίου γράφεται σε μικρόμετρα: το μικρό ελληνικό µ και το μικρό m. Η παλιά ένδειξη µ χωρίς m (μικρόν) καταργήθηκε στο SI το 1967, αλλά συναντάται σε παλιούς οδηγούς προσδιορισμού. Ο λόγος Q γράφεται με κεφαλαίο λατινικό γράμμα, το μήκος και το πλάτος με κεφαλαία L και W ή με μικρά l και w.
Το Q του σπορίου δεν είναι ο συντελεστής ποιότητας ενός κυκλώματος ούτε η παροχή. Είναι απλώς ο λόγος του μήκους προς το πλάτος, χωρίς μονάδα. Το μέγεθος του σπορίου δεν πρέπει να συγχέεται με το χρώμα του αποτυπώματος: δύο μανιτάρια με το ίδιο λευκό αποτύπωμα μπορεί να έχουν σπόρια που διαφέρουν στο διπλάσιο. Και η υποδιαίρεση της κλίμακας του προσοφθάλμιου δεν είναι μικρόμετρο, όσο η κλίμακα δεν έχει βαθμονομηθεί.
Πάνω φαίνεται ο πίλος σε τομή, κάτω από τα ελάσματα πέφτουν σπόρια, το καθένα με τη δική του ταχύτητα. Κάτω, στο χαρτί, εμφανίζεται το αποτύπωμα. Στον κύκλο του γράμματος Q υπάρχει το οπτικό πεδίο του μικροσκοπίου και ένα σπόριο. Το περίγραμμά του άλλοτε είναι καθαρό και άλλοτε θολό, σαν να ρυθμίζεται η εστίαση. Ο δείκτης τρέχει κατά μήκος του σπορίου και φτάνει στη χαραγή 8,6 µm. Η κλίμακα του προσοφθάλμιου από κάτω μετακινείται, σαν να την πλησιάζουν στο σπόριο.
Φύλλο μονάδας
μυκητολογία αναθ. 2026-10Μέγεθος σπορίων και λόγος Q L × W, µm · Q = L/W
Υποδιαίρεση μονάδας SI · μέγεθος: μήκος και πλάτος του σπορίου σε µm, ο λόγος τους είναι αδιάστατος
Γιατί ένας μύκητας αναγνωρίζεται από τη σκόνη που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι
Ο μανιταροσυλλέκτης κόβει τον πίλο και τον ακουμπά με τα ελάσματα προς τα κάτω σε φύλλο χαρτιού, μισό λευκό και μισό μαύρο. Από πάνω τον σκεπάζει με ένα ποτήρι και τον αφήνει όλη τη νύχτα. Το πρωί κάτω από τον πίλο υπάρχει ένα σχέδιο από λεπτές ακτίνες: λευκό, ροζ, καφέ ή μαύρο. Είναι εκατομμύρια σπόρια που έπεσαν από τα ελάσματα.
Το χρώμα του αποτυπώματος περιορίζει την αναζήτηση, αλλά δεν την ολοκληρώνει. Την ολοκληρώνει το μικροσκόπιο. Κάτω από αντικειμενικό φακό με μεγέθυνση 1000 φορές φαίνεται κάθε σπόριο και μπορεί να μετρηθεί: το μήκος L, το πλάτος W και ο λόγος τους Q. Στον φαλλοειδή αμανίτη τα σπόρια είναι σχεδόν στρογγυλά, περίπου 9 × 8 µm. Στον πλευρώτο είναι επιμήκη, σαν κόκκοι ρυζιού, 10 × 4 µm.
Ένα σπόριο δεν αποδεικνύει τίποτα: διαφέρουν ακόμη και μέσα στο ίδιο αποτύπωμα. Γι' αυτό μετρούν 20—30 σπόρια και καταγράφουν το εύρος. Η περιγραφή στον οδηγό προσδιορισμού μοιάζει έτσι: «8—10 × 7—9 µm, Q = 1,1—1,2». Με αυτούς τους αριθμούς δύο εξωτερικά όμοια μανιτάρια ξεχωρίζουν πιο αξιόπιστα παρά από τον πίλο.
01 · Ορισμός
μήκος · πλάτος · λόγος · εύροςΤο σπόριο είναι ένα μόνο κύτταρο, από το οποίο φυτρώνει νέο μυκήλιο. Στα περισσότερα μανιτάρια με πίλο μοιάζει με μικρό αυγό ή κόκκο. Το μήκος L μετριέται κατά τον μακρύ άξονα, το πλάτος W κατά την εγκάρσια διεύθυνση, στο πιο πλατύ σημείο. Η μικρή προεξοχή με την οποία το σπόριο ήταν συνδεδεμένο με το βασίδιο δεν περιλαμβάνεται στο μήκος.
Ο λόγος Q είναι το μήκος διαιρεμένο με το πλάτος. Περιγράφει το σχήμα, όχι το μέγεθος: ένα μεγάλο και ένα μικρό στρογγυλό σπόριο έχουν το ίδιο Q, περίπου 1. Οι μυκητολόγοι ονομάζουν το σχήμα κατά Q με λέξεις: σφαιρικό, πλατιά ελλειψοειδές, ελλειψοειδές, επίμηκες, κυλινδρικό. Τα όρια ανάμεσα στις λέξεις είναι συμβατικά, αλλά γενικά αποδεκτά.
Τα σπόρια του ίδιου μύκητα διαφέρουν όπως οι κόκκοι σε ένα στάχυ. Γι' αυτό μετράμε ένα δείγμα και δίνουμε τις ακραίες τιμές. Συνήθως γράφουμε ως εξής: σε παρενθέσεις οι σπανιότερες ακραίες τιμές, χωρίς παρενθέσεις το κύριο εύρος. Ο μέσος όρος και το Q υπολογίζονται από το ίδιο δείγμα.
Μετρήστε τριάντα σπόρια και αναγνωρίστε το μανιτάρι
Αριστερά είναι το αποτύπωμα του επιλεγμένου μανιταριού στο χαρτί. Δεξιά είναι το οπτικό πεδίο του μικροσκοπίου: σπόρια από αυτό το αποτύπωμα και η κλίμακα του προσοφθάλμιου. Το κουμπί «Μέτρηση» φέρνει την κλίμακα στο επόμενο σπόριο: ο δείκτης διατρέχει το μήκος και το πλάτος του, και οι αριθμοί μπαίνουν στον πίνακα. Η «Μέτρηση 30» κάνει το δείγμα με τη μία. Ο δρομέας του αντικειμενικού αλλάζει τη μεγέθυνση και μαζί της την τιμή της υποδιαίρεσης. Αν απενεργοποιηθεί η βαθμονόμηση, όλες οι διαστάσεις γίνονται λάθος κατά το ίδιο κλάσμα, αλλά το Q μένει το ίδιο. Με πράσινο φαίνονται η κλίμακα και η μέτρηση, με δαμασκηνί τα σπόρια, με κόκκινο το σφάλμα βαθμονόμησης και η έξοδος από το εύρος του είδους. Κάτω υπάρχουν τρεις προβολές. «Οπτικό πεδίο» — τα ίδια τα σπόρια. «L και W» — κάθε μετρημένο σπόριο ως τελεία, δίπλα τα νέφη πέντε ειδών. «Q» — ιστόγραμμα του λόγου μήκους προς πλάτος.
Η υποδιαίρεση της κλίμακας εξαρτάται από τον αντικειμενικό φακό
Η κλίμακα του προσοφθάλμιου είναι σχεδιασμένη μέσα στο προσοφθάλμιο και οι υποδιαιρέσεις της είναι πάντα ίδιες για το μάτι. Το αντικείμενο όμως από κάτω της μεγεθύνεται από τον αντικειμενικό φακό. Γι' αυτό μία υποδιαίρεση με αντικειμενικό 40× αντιστοιχεί σε 2,5 µm και με 100× — σε 1 µm. Την τιμή της υποδιαίρεσης τη βρίσκουν με το μικρόμετρο αντικειμένου, μια γυάλινη πλάκα με ακριβή κλίμακα 1 mm σε 100 μέρη. Αν δεν ελεγχθεί, ολόκληρο το δείγμα μετατοπίζεται. Απενεργοποιήστε τη βαθμονόμηση και συγκρίνετε: το μήκος και το πλάτος θα αλλάξουν, αλλά το Q δεν θα αλλάξει, επειδή το σφάλμα τεντώνει εξίσου και τους δύο άξονες.
02 · Μετατροπή
υποδιαιρέσεις προσοφθάλμιου · είδη δίπλα-δίπλα · χρώμα αποτυπώματοςΑπό τις υποδιαιρέσεις της κλίμακας σε μικρόμετρα
Εισαγάγετε τον αριθμό υποδιαιρέσεων της κλίμακας του προσοφθάλμιου ή το μέγεθος σε μικρόμετρα και επιλέξτε αντικειμενικό φακό. Η πρώτη καρτέλα μετατρέπει το ένα στο άλλο και δείχνει πόσο είναι σε άλλες μονάδες μήκους. Η δεύτερη βάζει δίπλα-δίπλα τα σπόρια των πέντε μανιταριών της σκηνής. Η τρίτη συγκεντρώνει τα χρώματα των αποτυπωμάτων και τα γένη στα οποία είναι χαρακτηριστικά.
Κανόνας για να τον θυμάστε: με αντικειμενικό 100× και προσοφθάλμιο 10× μία υποδιαίρεση της τυπικής κλίμακας είναι περίπου 1 µm. Αυτό όμως είναι μόνο τάξη μεγέθους, την ακριβή τιμή τη δίνει η βαθμονόμηση.
Το οπτικό μικροσκόπιο δεν ξεχωρίζει λεπτομέρειες μικρότερες από 0,2 µm. Για σπόριο μήκους 10 µm αυτό είναι 2 % — λίγο. Για σπόριο 3 µm είναι ήδη 7 %, και το Q ενός τέτοιου σπορίου είναι λιγότερο γνωστό. Γι' αυτό στα μικρά σπόρια η περιγραφή δίνει λιγότερα δεκαδικά ψηφία.
| {k} | {v} | {note} |
{text}
04 · Όργανα μέτρησης
αποτύπωμα · μικρόμετρα · αντιδραστήριο Melzer · κάμεραΑπό το φύλλο χαρτιού στην κλίμακα του προσοφθάλμιου
Αποτύπωμα σπορίων
Ο πίλος τοποθετείται με τα ελάσματα προς τα κάτω σε φύλλο, μισό λευκό και μισό μαύρο, και καλύπτεται για να μην υπάρχει ρεύμα αέρα. Μετά από μερικές ώρες από κάτω υπάρχει ένα σχέδιο. Τα λευκά σπόρια φαίνονται στο μαύρο μισό, τα σκούρα στο λευκό. Το χρώμα του αποτυπώματος είναι το πρώτο γνώρισμα στον προσδιορισμό. Το ξέσμα από το ίδιο φύλλο πηγαίνει στο μικροσκόπιο: έτσι τα σπόρια ανήκουν σίγουρα σε αυτό το μανιτάρι.
Μικρόμετρο αντικειμένου και κλίμακα προσοφθάλμιου
Το μικρόμετρο αντικειμένου είναι αντικειμενοφόρος πλάκα πάνω στην οποία έχει χαραχθεί ένα χιλιοστό χωρισμένο σε 100 μέρη. Τοποθετείται στην τράπεζα και στο οπτικό πεδίο φαίνονται αμέσως δύο κλίμακες: η ακριβής πάνω στο γυαλί και η συμβατική στο προσοφθάλμιο. Τις ευθυγραμμίζουν και μετρούν πόσες υποδιαιρέσεις του προσοφθάλμιου αντιστοιχούν σε γνωστό μήκος. Έτσι βρίσκεται η τιμή της υποδιαίρεσης για κάθε αντικειμενικό — μία φορά και για πολύ καιρό.
Αντιδραστήριο Melzer
Το μέγεθος δεν είναι το μόνο που μετριέται σε ένα σπόριο. Μια σταγόνα διαλύματος ιωδίου με υδρική χλωράλη τοποθετείται στο παρασκεύασμα. Τα σπόρια ορισμένων μανιταριών γίνονται μπλε ή μαύρα — λέγονται αμυλοειδή, ενώ άλλων μένουν κίτρινα. Στους αμανίτες της ομάδας του φαλλοειδή τα σπόρια είναι αμυλοειδή. Η αντίδραση γράφεται στην περιγραφή δίπλα στο μέγεθος: «8—10 × 7—9 µm, αμυλοειδή».
Κάμερα και πρόγραμμα
Σήμερα τα σπόρια φωτογραφίζονται συχνά με κάμερα στο μικροσκόπιο. Το πρόγραμμα προσαρμόζει σε κάθε σπόριο μια έλλειψη και γράφει αμέσως μήκος, πλάτος και Q. Πρέπει να βαθμονομηθεί με τον ίδιο τρόπο, με μικρόμετρο αντικειμένου. Η κύρια παγίδα είναι τα σπόρια που βρίσκονται στο πλάι ή σε συσσωματώματα: πρέπει να αποκλείονται με το χέρι, αλλιώς το Q βγαίνει υποτιμημένο.
05 · Κανόνες γραφής
εύρος · ακραίες τιμές · Q και nΤο μήκος γράφεται πρώτο, το πλάτος δεύτερο
Το μέγεθος του σπορίου καταγράφεται ως «μήκος × πλάτος» με τη μονάδα στο τέλος. Το εύρος γράφεται με παύλα, οι σπάνιες ακραίες τιμές σε παρενθέσεις. Το Q γράφεται χωριστά, επίσης ως εύρος ή ως μέσος όρος. Ο αριθμός των μετρημένων σπορίων δηλώνεται με το γράμμα n.
Το πλάτος δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερο από το μήκος: πρώτος γράφεται πάντα ο μακρύς άξονας. Το μικρόν µ έχει καταργηθεί, γράφεται µm και η μονάδα μπαίνει μία φορά στο τέλος. Το Q δεν έχει μονάδα. Ένας αριθμός χωρίς πλάτος δεν περιγράφει το σχήμα. Τέσσερα δεκαδικά ψηφία δεν έχουν νόημα όταν το μικροσκόπιο ξεχωρίζει 0,2 µm. Και οι υποδιαιρέσεις του προσοφθάλμιου χωρίς την τιμή της υποδιαίρεσης δεν είναι μέγεθος.
06 · Γειτονικές μονάδες
μυκητολογία και μήκοςΤο μικρόμετρο είναι το ένα εκατομμυριοστό του μέτρου. Τα σπόρια που έπεσαν στο χαρτί είναι η αρχή όλης της κλίμακας: από το καθένα μπορεί να φυτρώσει μυκήλιο που μέσα σε μια μέρα προσθέτει χιλιοστά, και σε χιλιάδες χρόνια καταλαμβάνει εκατοντάδες εκτάρια. Ενώ η εκτόξευση του σπορίου από το έλασμα είναι ξεχωριστή μηχανική, με ταχύτητα σε μέτρα το δευτερόλεπτο.
1 µm = 10⁻⁶ m.
Τι φυτρώνει από ένα σπόριο μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο.
Η σταγόνα Buller και η επιτάχυνση χιλιάδων g.
07 · Ιστορικό μέρος
αρχείο · από τον Micheli ως τον MelzerΠώς τα σπόρια έγιναν το κύριο γνώρισμα του μύκητα
{title}
{text}
Το αποτύπωμα κρατά σπόρια, όχι μέγεθος
Το αποτύπωμα σπορίων είναι ένα βολικό δείγμα. Μπορεί να στεγνώσει, να μπει σε φάκελο ερμπαρίου και μετά από μισό αιώνα να τοποθετηθεί ξανά στο μικροσκόπιο. Τα σπόρια μέσα του σχεδόν δεν αλλάζουν: έχουν ανθεκτικό τοίχωμα. Γι' αυτό το μέγεθος που καταγράφηκε σε μια παλιά περιγραφή μπορεί να ελεγχθεί στο ίδιο υλικό.
Αλλά το ίδιο το μέγεθος εξαρτάται από τον τρόπο που μετρήθηκε. Σε νερό, σε αλκάλι και σε αντιδραστήριο Melzer το ίδιο σπόριο δίνει λίγο διαφορετικές διαστάσεις. Τα ανώριμα σπόρια από το έλασμα είναι μικρότερα από αυτά που έχουν ήδη πέσει. Γι' αυτό μια καλή περιγραφή αναφέρει το μέσο του παρασκευάσματος και ότι τα σπόρια πάρθηκαν από το αποτύπωμα. Η ίδια μεθοδολογία μετράει περισσότερο από το τελευταίο δεκαδικό ψηφίο.
Δεξιά φαίνεται πώς το σπόριο εγκαταλείπει τον μύκητα. Στη βάση του συγκεντρώνεται μια σταγόνα νερού. Η σταγόνα συγχωνεύεται με το υμένιο στην επιφάνεια του σπορίου, το κέντρο μάζας μετατοπίζεται απότομα και το σπόριο εκτοξεύεται. Έτσι αποσπάται από το έλασμα και πέφτει προς τα κάτω, στο χαρτί.
Οι επτά θεμελιώδεις μονάδες του SI
Κατάλογος μεγεθών
Μυκητολογία · 12 φύλλα
Μια σταγόνα οξέος αλλάζει το χρώμα του χυμού, το αλάτι χρωματίζει τη φλόγα, το νερό παγώνει με ένα χτύπημα. Από κάτω, όλα τα φύλλα του Simetrium κατά επιστήμη και αλφαβητικά.
Άνοιγμα ευρετηρίου →