نام مقیاس‌ها را مانند نام خاص می‌نویسند: آپگار به نام پدیدآورنده‌اش، GCS و NEWS2 با حروف بزرگ لاتین، و مؤلفه‌های گلاسگو با حرف بزرگ و عدد بدون فاصله، E3 V4 M6. امتیازها یکا ندارند و واژهٔ «امتیاز» پس از عدد الزامی نیست، اما نام مقیاس الزامی است: بدون آن عدد معنایی ندارد.
امتیازهای مقیاس اندازه‌گیری نیستند، رتبه‌اند: هشت در گلاسگو بدتر از نه است، اما معلوم نیست چقدر، و قطعاً نه به اندازهٔ یک‌نهم. جهت مقیاس‌ها هم فرق می‌کند: در آپگار و گلاسگو کمتر یعنی بدتر، در NEWS2 و درد بیشتر یعنی بدتر؛ پس همان عدد 8 می‌تواند نوزادی کاملاً سالم یا بیماری در کما را نشان دهد.
در سمت چپ کارت آپگار با پنج ردیف است که در هر کدام صفر، یک یا دو امتیاز روشن می‌شود و نقطه‌های جداگانه از آن به سیگمای بزرگی می‌روند که امتیازها در آن جمع می‌شوند. در سمت راست سه ستون گلاسگو، چشم و گفتار و حرکت، هر یک با ریتم خود قد می‌کشند، بالای آن‌ها چراغ‌های هشدار NEWS2 جابه‌جا می‌شوند و پایین‌تر لغزندهٔ مقیاس دیداری آنالوگ روی خط صد میلی‌متری تا نشانهٔ 72 پیش می‌رود و می‌درخشد.
برگهٔ یکا
مقیاس‌های ترتیبی · امتیازها برگهٔ 1/1 · ویرایش 2026-09مقیاس‌های بالینی Apgar · GCS · NEWS2 · VAS
کمیت بدون بُعد و بیرون از دستگاه یکاها · مقیاس ترتیبی: مجموع امتیاز نشانه‌های وضعیت
عددی که جای گفت‌وگو را می‌گیرد
در آغاز دهه 1950 متخصص بیهوشی ویرجینیا آپگار، که در بخش زایمان یکی از بیمارستان‌های نیویورک کار می‌کرد، از دانشجویی پرسشی شنید دربارهٔ اینکه نوزاد را چگونه سریع ارزیابی کنند، و همان‌جا پشت یک برگه پنج نشانه نوشت: رنگ پوست، نبض، پاسخ به تحریک، تونوس عضلانی و تنفس، هر کدام با صفر، یک یا دو امتیاز. مجموع یک دقیقه پس از تولد و بار دیگر پنج دقیقه بعد، نخستین عدد در زندگی تقریباً هر انسان روی زمین شد.
مقیاس کمای گلاسگو که از سال 1974 هوشیاری پس از آسیب را با آن توصیف می‌کنند، مقیاس هشدار زودهنگام بریتانیایی NEWS2 که پرستار با آن تصمیم می‌گیرد پزشک را بخواند یا نه، و مقیاس دیداری آنالوگ که بیمار روی خطی به طول صد میلی‌متر علامت می‌زند، همه به یک شیوه ساخته شده‌اند. هیچ‌کدام کمیتی فیزیکی را اندازه نمی‌گیرند: امتیازها یکا و صفر و گام‌های برابر ندارند، فقط ترتیب دارند، بهتر یا بدتر.
این برگه همتای برگه‌های امتیاز اعتباری و رتبه‌بندی اعتباری است: آنجا هم عددی جای قضاوتی پیچیده نشسته است. برگه نشان می‌دهد چرا چنین عددهایی کنار تخت بیمار مفیدند و چرا نباید با آن‌ها مثل متر و کیلوگرم رفتار کرد.
01 · تعریف
نشانه · امتیاز · مجموع · آستانهمقیاس بالینی قراردادی است که بر پایهٔ آن چند نشانهٔ وضعیت به امتیاز تبدیل و جمع می‌شود تا بر اساس مجموع تصمیم گرفته شود. هر نشانه به پله‌هایی تقسیم می‌شود، به هر پله عددی صحیح نسبت داده می‌شود و حاصل کمیتی ترتیبی است: می‌گوید کدام وضعیت وخیم‌تر است، اما نمی‌گوید چند برابر.
روان‌شناس استنلی استیونز در سال 1946 مقیاس‌ها را به چهار نوع تقسیم کرد، اسمی، ترتیبی، فاصله‌ای و نسبتی، و نشان داد برای هر نوع چه عمل‌هایی مجازند. متر و کیلوگرم مقیاس نسبتی‌اند و می‌توان آن‌ها را تقسیم کرد؛ درجهٔ سلسیوس فاصله‌ای است و می‌توان آن را کم کرد؛ اما امتیازهای گلاسگو و آپگار فقط ترتیب‌اند و با آن‌ها به‌درستی فقط می‌توان مقایسه کرد و میانه یافت.
مجموع امتیازها رفتاری فریبنده دارد. گام‌ها درون یک نشانه برابر نیستند، نشانه‌ها هم‌ارزش نیستند و یک مجموع واحد از راه‌های گوناگون به دست می‌آید؛ برای همین NEWS2 می‌خواهد نه‌فقط به حاصل، بلکه به هر پارامتر نگاه شود، و گلاسگو به‌صورت مؤلفه‌ها ثبت می‌شود. مقیاس دیداری آنالوگ جایگاه ویژه دارد: علامت روی خط میلی‌متر می‌دهد و وسوسه می‌شود آن را کمیتی فاصله‌ای شمرد، اما معیار درد فقط در چشم یک نفر باقی می‌ماند.
وقتی پرستار به پزشک زنگ می‌زند
در چپ مانیتور کنار تخت است: منحنی سبز قلب، آبی موج نبض انگشت و قرمز تنفس است و هر سه با بسامدی که شما تعیین می‌کنید می‌دوند. در راست نمودار NEWS2 با هفت پارامتر است: هر ردیف به نوارهایی بریده شده و هرچه قرمز نوار پررنگ‌تر باشد امتیاز بیشتری دارد، نوار سبز کم‌رنگ صفر است و نشانهٔ سفید به نوار مقدار شما می‌لغزد. در پایین نوار گشت‌هاست: هر سه ثانیه پرستار با پراکندگی معمول دستگاه‌ها دوباره مقادیر را می‌خواند و ستون مجموع آن گشت را نشان می‌دهد.
آستانه برای شیفت لازم است، نه برای طبیعت
تعداد تنفس 20 و 21 در دقیقه برای بدن تقریباً فرقی ندارد، اما برای NEWS2 یکی صفر و دیگری دو امتیاز است، چون این مقیاس برای توصیف فیزیولوژی ساخته نشده، بلکه برای اینکه پرستار خسته ساعت چهار بامداد و پزشک کشیک یکسان بفهمند که وقت اقدام است یا نه. بهای آن همین است: درست کنار مرز نوار یک نفس اضافه در دقیقه مجموع را عوض می‌کند و نوار گشت‌ها روی صحنه نشان می‌دهد این با پراکندگی معمول اندازه‌گیری چند بار پیش می‌آید.
02 · تبدیل
تفسیر · ترکیب · چرا نمیشودمقیاس را می‌توان خواند، اما نمی‌توان ترجمه کرد
امتیاز را وارد و مقیاس را انتخاب کنید تا برگه بگوید این امتیاز کنار تخت چه معنا دارد و کدام نشانه‌ها آن را می‌سازند. زبانهٔ سوم کاری می‌کند که نباید کرد: امتیاز را بر اساس سهمش از دامنه به مقیاس‌های دیگر برمی‌گرداند تا دیده شود همان سهم آنجا وضعیتی کاملاً دیگر را می‌رساند.
قاعده برای حافظه: در آپگار و گلاسگو بدتر پایین است، در NEWS2 و درد بدتر بالاست، و هشت امتیاز در دو مقیاس نخست خبرهایی متضادند.
وقتی درد «از هشت به چهار رسید» وسوسه می‌شود بگوییم نصف شد، اما مقیاس ترتیبی اجازه نمی‌دهد: هشت و چهار نزد آدم‌های مختلف در جاهای مختلفی‌اند و خود تفاوت به نقطهٔ شروع بستگی دارد. برای همین پژوهش‌های درد از کمترین تفاوت بالینی معنادار حرف می‌زنند، حدود دو امتیاز از ده یا 30 % مقدار اولیه، نه از «نصف درد».
| {k} | {v} | {note} |
{text}
04 · ابزارهای اندازه‌گیری
ساعت · چراغ‌قوه · مانیتور · خطکشابزار اینجا انسان است و بقیه کمکش می‌کنند
دقیقه‌ای که نخستین ارزیابی در آن ثبت می‌شود
تنها ابزار واقعی مقیاس آپگار یک کرنومتر روی میز احیاست: ارزیابی یک دقیقه و پنج دقیقه پس از تولد ثبت می‌شود و اگر مجموع پس از پنج دقیقه کمتر از هفت باشد، هر پنج دقیقه تا دقیقهٔ بیستم ادامه می‌دهند. خود نشانه‌ها را ماما با چشم و دست ارزیابی می‌کند و ضربان قلب را با گوشی شش ثانیه می‌شمارد و در ده ضرب می‌کند.
صدا، درد و نور
برای مقیاس گلاسگو پزشک ابتدا بیمار را به نام صدا می‌زند، سپس می‌خواهد فرمانی را اجرا کند و تنها بعد از آن بر بستر ناخن یا بالای ابرو فشار می‌آورد و بهترین پاسخ چشم، گفتار و حرکت را می‌نویسد. چراغ‌قوه جزو خود مقیاس نیست، اما واکنش مردمک‌ها از سال 2018 در نوع GCS-P با کسر حداکثر دو امتیاز به مجموع افزوده می‌شود، چون دو مردمک ثابت پیش‌آگهی را بیش از هر پلهٔ گفتار تغییر می‌دهد.
پنج عدد، اکسیژن و یک واژه
پنج پارامتر از هفت پارامتر NEWS2 عدد هستند: تعداد تنفس را با ساعت می‌شمارند و بقیه را مانیتور، فشارسنج، پالس‌اکسیمتر و دماسنج می‌دهند؛ ششمی این است که بیمار هوا تنفس می‌کند یا اکسیژن می‌گیرد، و هفتمی، هوشیاری بر پایهٔ ACVPU، را پرستار با واژه ارزیابی می‌کند: بیدار، گیج، پاسخ‌دهنده به صدا، به درد یا بی‌پاسخ. در بیمارستان‌های بریتانیا نمودار الکترونیکی شده و خودش نوارها را رنگ می‌کند و کشیک را فرامی‌خواند، اما پارامتر آخر را هنوز انسان پر می‌کند.
صد میلی‌متر بدون درجه
مقیاس دیداری آنالوگ خطی دقیقاً به طول صد میلی‌متر است با برچسب‌هایی در دو سر، «بدون درد» و «بدترین دردی که می‌توان تصور کرد»، که بیمار خودش روی آن علامت می‌زند یا لغزنده را می‌برد. درجه‌ای در سمت او نیست، عمداً، تا به عددهای گرد وابسته نشود و میلی‌متر را پزشک پشت برگه می‌خواند؛ هنگام کپی برگه خط ممکن است کوتاه شود و برای همین طولش پیش از مطالعه بررسی می‌شود.
05 · قواعد نگارش
نام مقیاس · مؤلفه‌ها · اعداد صحیحمجموع بدون مؤلفه‌ها نیمی از معنایش را از دست می‌دهد
امتیاز را به‌صورت عددی صحیح کنار نام مقیاس می‌نویسند؛ برای گلاسگو همراه با تفکیک چشم و گفتار و حرکت، برای NEWS2 با علامت پارامتری که سه امتیاز داده، و درد بر پایهٔ VAS را به میلی‌متر.
ردیف اول سمت راست نیم‌امتیازی می‌سازد که در کارت آپگار وجود ندارد، دومی پنهان می‌کند ده امتیاز گلاسگو از کدام یک از هفده راه به دست آمده، و سومی مجموع را به سهمی از بیشینه تبدیل می‌کند، در حالی که هیچ مقیاسی «صد درصد وخامت» ندارد. عدد 6,4 بدون نام مقیاس خوانده نمی‌شود، چون یا سانتی‌متر VAS است یا مقیاس عددیِ نادرست ثبت‌شده؛ «نصف» مقیاس نسبتی می‌خواهد، و میانگین با صدم‌ها به رتبه‌ها دقت و حسابی نسبت می‌دهد که ندارند.
06 · یکاهای همسایه
امتیاز اعتباری · رتبه‌بندی · مقیاس موسنزدیکترین خویشان مقیاس‌های بالینی در پزشکی نیستند: امتیاز اعتباری هم نشانه‌ها را برای تصمیم در یک عدد جمع می‌کند، حرف رتبه هم پله را نشان می‌دهد نه مقدار را، و مقیاس سختی موس کهن‌ترین نمونهٔ ترتیب بدون گام‌های برابر است که در آن الماس در ده ایستاده، هرچند چند برابر از کُرندوم در نُه سخت‌تر است.
مجموع نشانه‌های وزن‌دار وام‌گیرنده که بانک بر پایهٔ آن تصمیم می‌گیرد پول بدهد یا نه.
پله‌های اعتمادپذیری ناشر؛ پشت حرف احتمال نکول است، اما خود حرف رتبه است.
ده کانی به ترتیب «چه کسی چه کسی را خط می‌اندازد»، بدون فاصله‌های برابر.
07 · بخش تاریخی
بایگانی · از استیونز تا NEWS2چگونه قضاوت را با رقم نوشتند
{title}
{text}
یک مجموع گلاسگو از چند راه به دست می‌آید
ارتفاع ستون تعداد ترکیب‌های چشم، گفتار و حرکت است که این مجموع را می‌دهند: در کل 120 ترکیب است و میانهٔ مقیاس از هجده راه گوناگون ساخته می‌شود، در حالی که لبه‌ها تنها از یک راه. قاب قرمز ستون‌ها را به نوبت دور می‌زند.
بیماری که چشم باز می‌کند و ساکت است و بیماری که با چشم بسته زیر لب حرف می‌زند ممکن است همان نه امتیاز را بگیرند، اما پیش‌آگهی‌شان فرق دارد؛ برای همین تیزدیل نیم قرن است که می‌خواهد مؤلفه‌ها نوشته شوند.
امتیازهایی که شاهد ندارند اما راستی‌آزمایی دارند
دقت مقیاس ترتیبی را نمی‌توان مانند ترازو آزمود: وزنه‌ای نیست که دقیقاً نه امتیاز گلاسگو وزن داشته باشد. به‌جای شاهد، توافق ناظران هست: دو پزشک مستقل همان بیماران را ارزیابی می‌کنند و همخوانی با کاپای کوهن بیان می‌شود که نشان می‌دهد توافق چقدر از حدس تصادفی بهتر است. این مقدار برای گلاسگو نزد ارزیاب‌های باتجربه بالاست و نزد تازه‌کارها، به‌ویژه در مؤلفهٔ گفتار، به‌روشنی می‌افتد.
آزمون دوم پیش‌آگهی است: مقیاس را وقتی خوب می‌دانند که مجموعش کسانی را که حالشان بدتر شد از آن‌ها که نشد خوب جدا کند، و این توانایی با مساحت زیر منحنی ROC سنجیده می‌شود. NEWS2 را پیش از آنکه برای بیمارستان‌های بریتانیا مشترک شود بر صدها هزار بستری آزمودند، و آستانه‌های 5 و 7 آن از فیزیولوژی انتخاب نشده‌اند، بلکه از آنجا که هشدارها به‌قدری می‌شوند که بدبختی از دست نرود و هنوز آن‌قدر نیستند که کادر پاسخ دادن به آن‌ها را رها کند.
از اینجا قواعد آمار هم برمی‌آید. مقایسهٔ گروه‌ها با میانه و سهم بیماران بالای آستانه روا است، اما با میانگین امتیاز و انحراف معیار فقط با قید و شرط، چون حساب گام‌های برابری را فرض می‌کند که مقیاس وعده نمی‌دهد. مقیاس دیداری آنالوگ را گاهی استثنا می‌نامند، چون میلی‌مترهایش برابرند، اما برابری میلی‌متر احساس‌هایی را که تصویر می‌کنند برابر نمی‌کند.
هفت یکای پایهٔ SI
فهرست کمیت‌ها
پزشکی
یک قطره اسید رنگ آب‌میوه را تغییر می‌دهد، نمک شعله را رنگی می‌کند، آب با یک ضربه یخ می‌زند. زیر آن‌ها همهٔ برگه‌های Simetrium، بر پایهٔ رشته و به ترتیب الفبا.
باز کردن فهرست ←