شیب 1:5
گوهٔ 1:5 را زیر پایهٔ ماشین کوبیدند، باری رویش گذاشتند و چکش را برداشتند. با وجه‌های خشک گوه سر جایش می‌ماند. یک قطره روغن کافی است — و با تقه‌ای به عقب می‌پرد. زاویهٔ شیب 1:5 برابر 11,3° است و گوه تا وقتی نگه می‌دارد که این زاویه از دو زاویهٔ اصطکاک کمتر باشد. برای فولاد خشک این حدود 11,4° است: حاشیه — یک دهم درجه.
شیب نسبت بالا رفتن به طولی است که روی آن به دست آمده، عددی بی‌یکا. 1:5 یعنی: در هر 5 mm طول، وجه 1 mm بالا می‌رود. شیب را بر پایهٔ یک وجه می‌سنجند و فرقش با مخروطی بودن همین است، که آن را بر پایهٔ قطر، یعنی هم‌زمان بر دو وجه، می‌سنجند. برای همین مخروطی که مولدهایش شیب 1:10 دارند، مخروطی بودنش 1:5 است.
| نشانه | i — شیب، به صورت ∠1:n نوشته می‌شود · β — زاویهٔ وجه با مبنا |
| تعریف | i = (H − h) / l = tg β؛ مخروطی بودن C = 2i |
| نگارش | GOST 2.307: نشانهٔ ∠ پیش از نسبت؛ در ساختمان — %، ‰ یا درجه |
| خودقفلی گوه | گوه خودش نگه می‌دارد اگر β < 2ρ: فولاد خشک μ ≈ 0,1 — تا 11,4°، با روغن‌کاری — تا 5,7° |
| مزیت مکانیکی | بدون اصطکاک 1/i: گوهٔ 1:5 را با نیرویی 5 برابر کمتر از نیروی بالا بردن هل می‌دهند |
| مقدارهای نمونه | خار گوه‌ای 1:100 · گوهٔ تنظیم راهنما 1:50 · شیب ریخته‌گری 1:20 · بال ناودانی 1:10 · گوهٔ آهنگری 1:5 |
01 · تعریف
بالا رفتن یک وجه روی طول
شیب را برای یک سطح نسبت به سطحی دیگر — مبنا — تعیین می‌کنند. در نقشه نشانهٔ ∠ و نسبت را روی پلهٔ خط راهنما می‌گذارند؛ زاویهٔ تند نشانه نشان می‌دهد وجه به کدام سو پایین می‌رود. همراه با شیب دو اندازه می‌گذارند، معمولاً بلندی در سر ضخیم و طول، و سومی با حساب به دست می‌آید.
گوه سطح شیب‌داری است که در یک قطعه جمع شده: نیروی رانش F روی وجه نیرویی حدود F/i پدید می‌آورد. بهایش مسیر است: برای بالا بردن بار به اندازهٔ 1 mm، گوهٔ 1:5 را 5 mm جلو می‌رانند. در جهت وارونه همان بار گوه را بیرون می‌راند و تنها اصطکاک نگهش می‌دارد. تا وقتی زاویهٔ وجه از مجموع دو زاویهٔ اصطکاک کمتر باشد، گوه خودش سر جایش می‌ماند.
شیب در برابر اصطکاک
ردیف‌ها — شیب‌های استاندارد. نوار — زاویهٔ وجه β، خط عمودی — حد خودقفلی 2ρ برای اصطکاک انتخاب‌شده. گوه‌های آبی خودشان نگه می‌دارند، قرمزها را بار بیرون می‌راند.
پنج گوه، سه اصطکاک، یک بار
کنش اصلی — دکمهٔ «شروع بررسی». نخست ساعت اندیکاتور در امتداد وجه مایل حرکت می‌کند و بالا رفتن را روی طول می‌شمارد — این همان شیب است. سپس گوه را با چکش در شکاف زیر بلوک بالایی می‌کوبند و بلوک بالا می‌رود. آنگاه بار را رویش می‌گذارند و چکش را برمی‌دارند. اگر زاویهٔ وجه از دو زاویهٔ اصطکاک کمتر باشد، گوه می‌ماند؛ اگر بیشتر باشد، بار آن را بیرون می‌راند و بلوک می‌نشیند. زیر صحنه گوه انتخاب می‌شود — خار 1:100، گوهٔ تنظیم راهنما 1:50، گوهٔ نصب 1:20، جک گوه‌ای 1:10 یا گوهٔ آهنگری 1:5 — و نیز اصطکاک روی وجه‌ها: خشک، فولاد روی فولاد یا روغن‌کاری. لغزنده بررسی را در هر دو سو جلو و عقب می‌برد.
—
02 · تبدیل
حساب سریع: شیب 1:n یعنی 100/n % و تقریباً 57,3/n درجه. 1:5 — 20 % و 11,3°، 1:20 — 5 % و 2,9°، 1:100 — 1 % و 0,57°.
درصد و درجه زود از هم فاصله می‌گیرند: 100 % یعنی 45°، نه 90°. تابلوی جاده‌ای «12 %» حدود 6,8° است؛ پلکان 1:1,6 دیگر 32° است.
| i | β | % | که در آن |
| {k} | {v} | {h} | {n} |
03 · مرتبه‌های بزرگی
04 · ابزارهای اندازه‌گیری
05 · قواعد نگارش
مجموعه · نقشه‌کشی و CAD
نکته‌هایی برای میز، برای هر برگه06 · یکاهای همسایه
07 · بخش تاریخی
شیب، مانند مخروطی بودن، نسبت دو طول است و آن را با دو طول می‌سنجند: مسیر در امتداد وجه و بالا رفتن. خطای ساعت اندیکاتور 0,01 mm روی مسیر 100 mm خطای شیب 10⁻⁴ می‌دهد. برای گوهٔ 1:5 این 0,05 % است و برای خار 1:100 دیگر 1 %: شیب ملایم را سخت‌تر می‌توان سنجید.
خودقفلی ویژگی هندسه به‌تنهایی نیست، بلکه ویژگی جفت «شیب و اصطکاک» است. ضریب اصطکاک فولاد روی فولاد بسته به تمیزی و روغن‌کاری از 0,08 تا 0,2 تغییر می‌کند، برای همین گوه‌هایی را که باید نگه دارند با حاشیهٔ زیاد می‌سازند — 1:100 در خار. گوهٔ 1:5 را برعکس وقتی برمی‌گزینند که باید بیرونش کوبید: روی مرز کار می‌کند.
فهرست کمیت‌ها
همهٔ فهرست ←هفت یکای پایهٔ SI
یک قطره اسید رنگ آب‌میوه را تغییر می‌دهد، نمک شعله را رنگی می‌کند، آب با یک ضربه یخ می‌زند. زیر آن‌ها همهٔ برگه‌های Simetrium، بر پایهٔ رشته و به ترتیب الفبا.
باز کردن فهرست ←