De eenheid schrijft men met kleine Latijnse letters, een schuine streep en een superscript: kg/m², en in lopende tekst laat men haar vaak weg en zegt men gewoon “BMI 23”. Het lichaamsoppervlak schrijft men als m², met één cijfer achter de komma in de kliniek en twee bij het doseren van geneesmiddelen, en de internationale afkortingen zijn BMI en BSA.
De body mass index is geen druk en geen oppervlak, hoewel de eenheid dezelfde is als die van oppervlaktedichtheid: het is massa gedeeld door de lengte in het kwadraat, en dus allerminst kilogrammen per vierkante meter huid. Het werkelijke huidoppervlak geeft de BSA, ongeveer 1,7—2,0 m² bij een volwassene, en niemand gaat het gewicht daardoor delen.
Links daalt op de stadiometer een lat, die de kruin bereikt en de streep 1,75 onthult, terwijl rond het turquoise silhouet een koraalrode stippellijn van de vetlaag loopt. De letters kg drukken op de breukstreep als een gewicht op het plateau van een weegschaal, en die veert mee, eronder ademt een gestippeld vierkant m², en onderaan knippert de menigte van Quetelet, over wier klok een rode markering naar het midden omhoog klimt en terugkeert.
Eenheidsblad
massa per lengte in het kwadraat · huidoppervlak blad 1/1 · herz. 2026-09Body mass index BMI · kg/m² · BSA · m²
Afgeleide SI-eenheid · grootheid: body mass index, kg/m², en lichaamsoppervlak, m²
De gemiddelde mens die niet bestaat
De Belgische astronoom Adolphe Quetelet droomde ervan voor de maatschappij dezelfde wetten te vinden die Kepler voor de planeten had gevonden, en in 1832 merkte hij, terwijl hij tabellen met lengte en gewicht van dienstplichtigen en gevangenen doorbladerde, op dat het gewicht van volwassenen ongeveer groeit als het kwadraat van de lengte. De verhouding van massa tot lengte in het kwadraat had hij niet nodig om over één bepaald mens te oordelen, maar om de “gemiddelde mens”, l’homme moyen, te beschrijven — een denkbeeldige Belg, rondom wie de menigte volgens de foutenwet is verdeeld.
Honderdveertig jaar lang bleef dit getal een statistische curiositeit, tot in 1972 de fysioloog Ancel Keys bij duizenden mannen enkele gewichtsindices vergeleek, de beste ervan body mass index noemde en aan de epidemiologen overdroeg. Vandaar belandde het in de spreekkamer van de arts, in verzekeringstabellen en in apps op de telefoon, hoewel Keys zelf waarschuwde dat de index voor een afzonderlijk mens slecht geschikt is: hij weet niet waaruit het gewicht bestaat.
Dezelfde logica — twee eenvoudige metingen in plaats van een onbereikbare derde — ligt ten grondslag aan het lichaamsoppervlak, dat Eugene en Delafield Du Bois in 1916 afleidden uit papieren patronen van negen mensen. Het blad zet beide grootheden naast elkaar en toont waar ze nuttig zijn en waar ze beginnen te falen.
01 · Definitie
massa · lengte · oppervlak · samenstellingDe body mass index is de massa van een mens in kilogram, gedeeld door het kwadraat van zijn lengte in meter. Iemand met een massa van 70 kg en een lengte van 1,75 m heeft een index van 22,9 kg/m², en volgens de WHO-tabel valt hij in het bereik van 18,5 tot 24,9, dat bij volwassenen normaal gewicht heet.
Het kwadraat komt uit waarneming, niet uit meetkunde: als mensen gelijkvormig groeiden, zou de massa met de derde macht van de lengte groeien, maar lange mensen zijn gemiddeld slanker, en Quetelet vond de exponent waarbij de index het minst van de lengte afhangt. Later bleek dat een macht van ongeveer 2,5 beter past, en daarom overschat de index bij lange mensen iets en onderschat hij bij kleine.
De belangrijkste beperking van de index is dat hij vet niet onderscheidt van spieren, botten en water. Voor een menigte maakt dat niet uit, omdat de fouten elkaar uitdoven, maar voor één mens kan het alles bepalen: bij een rugbyspeler en een weinig bewegend mens van dezelfde lengte en hetzelfde gewicht is de index gelijk, terwijl de hoeveelheid vet een factor twee verschilt. Het lichaamsoppervlak is anders opgezet: het is niet met een rolmaat te meten en wordt uit lengte en massa berekend met een formule die op weinig gemeten mensen is afgestemd.
Eén getal voor twee verschillende lichamen
Links staat een mens op de weegschaal bij de stadiometer: de turquoise kern is spieren, botten en water, de koraalrode schil eromheen is vet, en de dikte ervan verandert met de schuif voor de samenstelling. De lat van de stadiometer daalt tot de kruin, en het display van de weegschaal telt de massa af. Rechts staan driehonderd blauwe stippen — volwassenen van de huidige wereld volgens het model van het blad — die op de indexschaal vallen en zich tot een klok verzamelen; de amberkleurige lijn is de menigte van de jaren 1830, zoals Quetelet haar zag, de gekleurde banden zijn de WHO-categorieën, de koraalrode naald is uw index en de turquoise driehoek is dezelfde mens volgens de formule van Trefethen.
Waarom de index werkt voor een land en misleidt bij de buurman
Wanneer een epidemioloog twee landen vergelijkt, heeft elk in de steekproef duizenden rugbyspelers, ballerina’s en kantoormensen, en hun afwijkingen doven gemiddeld elkaar uit, zodat een verschuiving van de hele menigte naar rechts vrijwel zeker extra vet betekent. Een afzonderlijk mens heeft zo’n verzekering niet, en daarom stelde de commissie van het tijdschrift Lancet in 2025 voor obesitas alleen vast te stellen wanneer een hoge index bevestigd wordt door taillemaat, een vetmeting of tekenen van ziekte, en de index zelf te bewaren voor screening en statistiek, waarvoor hij bedacht is.
02 · Omrekening
WHO · oude indices · lichaamsoppervlakEén verhouding, vele oude formules
Voer de index in in kg/m², in pond per vierkante inch of in delen van 25, en het blad toont de WHO-categorie en de Aziatische grenzen, rekent de index om naar gewicht bij verschillende lengtes, vergelijkt hem met oude formules voor het “ideale gewicht” en berekent het lichaamsoppervlak van iemand van 1,75 m volgens vijf formules.
Ezelsbruggetje: bij een lengte van 1,75 m is één indexpunt ongeveer drie kilogram, en bij een lengte van 1,60 m ongeveer tweeënhalf.
Bij kinderen en jongeren zegt de index op zichzelf niets, omdat het lichaam elk jaar van verhoudingen verandert: ze worden met leeftijdsgenoten vergeleken aan de hand van de percentieltabellen van de WHO, en 20 kg/m² kan bij een achtjarige overgewicht zijn en bij een vijftienjarige normaal. Bij ouderen wordt de index vertekend doordat iemand enkele centimeters lengte verliest en spieren bij hetzelfde gewicht door vet worden vervangen.
| {k} | {v} | {note} |
{text}
04 · Meetinstrumenten
stadiometer · weegschaal · caliper · DEXATwee eenvoudige instrumenten en twee eerlijke
Een lengte die in de loop van de dag verandert
De stadiometer lijkt het eenvoudigste instrument van het blad, maar de lengte van een mens is ’s ochtends een tot anderhalve centimeter groter dan ’s avonds, omdat de tussenwervelschijven overdag onder het lichaamsgewicht platgedrukt worden. Daarom meet men de lengte in onderzoeken op hetzelfde tijdstip, zonder schoenen, met hielen, billen en achterhoofd tegen de staander en met de blik langs het horizontale vlak van Frankfurt, en een fout van één centimeter verschuift de index met een kwart punt.
Een weegschaal die vergelijkt in plaats van voelt
Een balansweegschaal in een spreekkamer meet geen kracht, maar brengt de mens in evenwicht met een gewicht, door het loopgewicht langs de balk te verschuiven tot het uiteinde midden in het venster staat. Zo’n instrument maakt het niet uit waar het staat en hoe groot de zwaartekracht daar is, en daarom werden ze eeuwenlang met gewichten geijkt, terwijl elektronische weegschalen, die de doorbuiging van een sensor meten, bij elke verhuizing opnieuw gecontroleerd moeten worden.
Een centimeter vet tussen de vingers
De caliper knijpt een huidplooi boven de triceps, onder het schouderblad, op de buik en op het dijbeen, en een veer houdt op de bekken steeds dezelfde druk, zodat de dikte van de plooi vrijwel alleen van het onderhuidse vet afhangt. Uit de som van de plooien krijgt men met de formules van Durnin of Jackson en Pollock het vetaandeel van het lichaam, en hoewel dat ook een schatting is, ziet het wat de index helemaal niet ziet: waar het gewicht zit.
Een kaart van vet, spieren en bot
De DEXA-densitometer doorlicht een liggend mens met röntgenstraling van twee energieën, die vet, spieren en bot verschillend absorberen, en stelt uit de scanbalk een kaart van drie weefsels over het hele lichaam samen. De dosis is kleiner dan bij een gewone röntgenfoto van de borstkas, en het resultaat dient als referentie waarmee men de index, de caliper en bio-impedantieweegschalen vergelijkt: bij zo’n toets bleek dat er bij een index onder 25 net zoveel vet kan zijn als bij obesitas.
05 · Schrijfregels
eenheid · komma · indexHet kwadraat staat boven de meter, niet boven het getal
De index schrijft men met één cijfer achter de komma en de eenheid kg/m², en het lichaamsoppervlak met twee cijfers en m², omdat men er geneesmiddeldoses mee berekent.
De eerste regel rechts verwart de index met het vetaandeel, dat in procenten wordt gemeten, de tweede verliest de superscript en maakt van m² een “m2”, en de derde deelt door centimeters en krijgt een getal dat tienduizend keer kleiner is. Een kale 1,85 zonder eenheid en formule maakt het onmogelijk de dosis te controleren, vijf cijfers achter de komma schrijven de index een nauwkeurigheid toe die de stadiometer niet heeft, en de laatste regel noemt gewicht wat geen gewicht is.
06 · Naburige eenheden
kilogram · vierkante meter · kg/m³De index is opgebouwd uit kilogram en meter, en in zijn buurt leven de vierkante meter lichaamsoppervlak en de Rohrer-index in kg/m³, die de massa door de derde macht van de lengte deelt en daarom beter bij kinderen past.
De teller van de index en het enige wat er echt in gewogen is.
Bij de index is het het kwadraat van de lengte, bij het lichaamsoppervlak echte huid.
Massa per lengte tot de derde macht; bij een volwassene ongeveer 13, bij een pasgeborene ongeveer 27.
07 · Historisch deel
archief · van de gemiddelde mens tot LancetHoe de statistiek naar de spreekkamer verhuisde
{title}
{text}
Hoe negenentwintig miljoen mensen van de ene dag op de andere dik werden
De klok is de verdeling van volwassen Amerikanen naar index, de koraalrode vulling zijn zij die men mensen met overgewicht noemt. De gestippelde grens schuift van de vroegere 27,8 voor mannen naar de gemeenschappelijke drempel van 25 die de NIH in 1998 invoerde, en de vulling groeit, hoewel niemand ook maar een gram is aangekomen.
De grens van een categorie is een besluit van een commissie, geen eigenschap van het lichaam, en daarom verandert het aantal mensen met overgewicht mee met de notulen van de vergadering.
Negen mensen in papieren patronen
In 1916 bestudeerde de New Yorkse arts Eugene Du Bois de stofwisseling en wilde hij de warmteafgifte van mensen van verschillende grootte vergelijken, en daarvoor had hij het huidoppervlak nodig. Samen met Delafield Du Bois beplakte hij proefpersonen met dun papier en paraffine, sneed het ontstane omhulsel in platte stukken, legde die op een vel en mat ze op, en koos daarna een formule in lengte en massa die deze metingen beschreef. De steekproef telde negen mensen, en niemand van hen was echt zwaarlijvig.
De formule overleefde zowel haar fysiologie als haar steekproef. In 1928 werd het gemiddelde oppervlak van volwassenen, 1,73 m², het referentielichaam waarop de nierfiltratie wordt betrokken, en in 1958 stelde de kinderarts Donald Pinkel voor chemotherapie per vierkante meter te doseren, omdat de doses van kind en volwassene zo beter overeenkwamen dan per kilogram. Sindsdien betekent een fout van tien procent in de formule bij iemand van 150 kg een doseringsfout van diezelfde tien procent.
Zo zijn beide grootheden van het blad op dezelfde manier opgebouwd: ze worden berekend uit twee goed meetbare getallen, lengte en massa, en vergeleken met wat moeilijk te meten is — het vetaandeel en het huidoppervlak. De nauwkeurigheid van stadiometer en weegschaal bepaalt alleen de rekenkunde; in hoeverre de index of het oppervlak de waarheid over een concreet lichaam vertellen, hangt af van de steekproef waarmee de formule is afgestemd, en die was bij Quetelet militair en bij Du Bois negen mensen in papier.
De zeven SI-basiseenheden
Catalogus van grootheden
Geneeskunde
Een druppel zuur verandert de kleur van het sap, zout kleurt de vlam, water bevriest door een tik. Daaronder alle bladen van Simetrium, per vakgebied en alfabetisch.
Index openen →