SIMETRIUM .COM
SI-basis 2019
Over het project · naslagwerk van meeteenheden

Elke grootheid haar eigen blad

Simetrium is een naslagwerk, gebouwd als een tekeningarchief: één eenheid, één blad, dezelfde volgorde van afdelingen van de pascal tot het pond per vierkante duim.

Een gewone omrekener beantwoordt de vraag «hoeveel» en houdt daarmee op. Maar wie een eenheid opzoekt, wil bijna nooit alleen de factor: hij moet zien waar het getal vandaan komt, waarmee men het meet, hoe men het foutloos op een tekening schrijft en waarom het buurvak hetzelfde anders schrijft. Daarom heeft hier elke eenheid een blad en geen regel in een tabel.

De bladen delen één geraamte — van de plaat met het internationale teken tot de historische afdeling — en verschillen in hun proefopstellingen: de watt heeft zijn schema, de okta een ander, de keelhoogte van de las een derde. Het geraamte scheelt tweemaal naar hetzelfde veld zoeken; de opstelling behoedt het werk ervoor een kerkhof van tabellen te worden.

Het project in cijfers
7
SI-basiseenheden
22
afgeleide met een naam
36
talen van de canon
7
afdelingen per blad
200+
voltooide bladen
Bladen worden per eenheid geteld en niet per pagina: waar twee eenheden in het werk onscheidbaar zijn — de meter en de zeemijl, de grein en de drachme, cm en mm SWE — staan ze op één blad.
01 · Werkwijze

Vier regels waarnaar een blad wordt geschreven

De regels zijn uit fouten gegroeid: bijna elke ontstond nadat een controle in een afgerond blad een onnauwkeurigheid vond
01
De levende scène vóór de definitie
De eerste alinea van een blad is geen definitie maar een geval: Watt verkocht stoommachines en moest de koper de winst uitleggen; Eratosthenes mat de Aarde in stadiën waarvan wij de lengte niet kennen. De definitie volgt, in de eerste afdeling, en raakt nergens zoek.
02
Op de plaat staat het internationale teken
In het midden van de plaat staat wat in alle talen gelijk is: W, okta, epoch, z. De eigen naam leeft in de kop en de onderschriften. Heeft een grootheid geen Latijns teken, dan wordt het aanvaarde Engelse woord genomen, geen cyrillisch.
03
Droge nauwkeurigheid hoort in de tabellen
Het proza mag levend zijn, de tabel niet. Getallen, factoren, nummers van normen en de grenzen van bereiken staan er zonder opsmuk, en elke waarde is naar haar bron te herleiden.
04
Elk cijfer wordt apart nagerekend
Oppervlakten van landen, massa’s, volumes, codepunten en logaritmen van schalen worden los van de tekst gecontroleerd. Eén fout getal ondermijnt het vertrouwen in het hele blad, en nakijken kost minder dan achteraf uitleggen.
Waar de cijfers vandaan komen

De definities van de SI-eenheden en de nauwkeurige waarden van de constanten volgen de SI-brochure van het Internationaal Bureau voor Maten en Gewichten. De omrekeningsfactoren van eenheden buiten het SI volgen NIST SP 811. Schrijfregels en tekenafspraken volgen de geldende normen, met het nummer in de voet van het blad. Vaknormen volgen hun eigen regelwerken, en in de tekst staat altijd wiens norm het is: de spoorlegger, de wegenbouwer en de dakdekker schrijven dezelfde grootheid anders, en niet uit slordigheid.

Historische waarden worden als bereik gegeven en niet als één getal: de Romeinse voet liep uiteen van 293 tot 334 millimeter, en doen alsof hij één nauwkeurige waarde had, zou de lezer voorliegen omwille van een nette tabel.

02 · De canon van het blad

Zeven afdelingen, altijd in dezelfde volgorde

De volgorde verandert van blad tot blad niet: wie om één veld kwam, hoeft de rest niet te lezen
00
De tekenplaat
Een vierkant één op één: het internationale teken, aantekeningen over hoofdletters en over datgene waarmee deze eenheid het vaakst wordt verward.
01
Definitie
Formule, dimensie, de zin van de zaak — en ernaast een proefopstelling, voor elke grootheid een eigen.
02
Omrekening
Een invoer, een lijst van eenheden en een tabel met een schakelaar tussen families: de reeks, vaknormen, schrijfvormen.
03
Grootteordes
Een logaritmische schaal van de kleinste tot de grootste waarde die in de praktijk voorkomt, met voorbeelden bij elke orde.
04
Meetinstrumenten
Vier kaarten met schema’s: waarmee men deze grootheid vangt in de werkplaats, in het veld en in het laboratorium.
05
Schrijfregels
Twee kolommen, «goed» en «fout», met de gewone vergissingen die tot in de productie doordringen.
06
Naburige eenheden
De grootheden die in dezelfde berekening ernaast staan, en de formules die hen binden.
07
Historische afdeling
Vier kaarten met de tijdlijn en een metrologische aantekening over waarom de eenheid juist zo in elkaar zit.
Waarom elke eenheid haar eigen opstelling heeft

Een algemene schuif die «met een factor vermenigvuldigt», legt niets uit. Een grootheid wordt duidelijk zodra men ziet wat zij bestuurt: bij het verhang zijn dat de rolstoel op de helling en het water in de goot; bij de keelhoogte van de las de kwadratische groei van het metaal in doorsnede; bij de okta de acht delen van de hemel boven de waarnemer; bij de nauwkeurigheidsklasse de tolerantiesector die met de wijzer meedraait. Zulke opstellingen laten zich niet naar sjabloon maken, daarom wordt elke apart getekend, met eigen scènes en eigen drempels waarbij het cijfer rood wordt.

03 · Wat klaar is

Het archief per afdeling

De volgorde van de afdelingen is willekeurig: het project groeit naar wat lezers vragen, niet naar het alfabet
SI-eenheden
7 + 30
De zeven basiseenheden en de afgeleide met een eigen naam — van de newton en de pascal tot de katal, plus dichtheid, warmtegeleiding en soortelijke weerstand.
Buiten het SI
50+
Bar, atmosfeer, elektronvolt, liter, hectare, decibel, paardenkracht, karaat, millimeter kwikdruk, psychrometrische eenheden, zeemijlen en knopen.
Elektrotechniek
20+
Veldsterkte en doorslagvastheid, amperewinding, stroomdichtheid, joule-integraal, arbeidsfactor, THD, meetcategorieën, isolatieweerstand.
Fabricage
20+
Toleranties, treksterkte, kerfslagwaarde, ruwheid, hardheid, tandmodule, reinheidsklasse van de vloeistof, olieviscositeit, snijregimes.
Tekening en opmaak
10+
Schaal, lijndikte, letterhoogte, spoed van de schroefdraad, taps toelopen en verhang, keelhoogte van de las, tekeneenheid en annotatieve schalen.
Meteorologie
15+
Drukverloop, vochtigheid, wind en windroos, neerslag, sneeuwdek, okta, wolkenbasis, zicht, zonnestraling, UV-index.
Historisch
25+
Antieke en Russische maten, oude Franse en Engelse, apothekersmaten, de schalen van Réaumur en Delisle, flogiston, ether, warmtestof en andere in onbruik geraakte grootheden.
Verkeer en rekenen
20+
Baud, bits per seconde, binaire voorvoegsels, flops, qubit, IOPS, token, epoche, perplexiteit, contextlengte, LUFS, tempo, octaaf, cent.
Dimensieloos
20+
Machgetal, magnituden van aardbevingen en tsunami’s, belastingfactor, de getallen van Prandtl, Schmidt en Lewis, indexen van vulkanische explosiviteit en zonbescherming.
Hoe een eenheid voor te stellen

De volgorde bepalen de lezers. Ontbreekt de eenheid waarmee u werkt, schrijf ons dan waarmee u haar precies meet en waar collega’s in de war raken: daaruit komt een beter blad dan uit een norm.

Aan het project schrijven →
04 · Talen

Zesendertig talen en één laag die nooit verandert

In elk blad zit een laag die in geen enkele taal wordt vertaald: het teken van de eenheid, de merken van de tekenafspraak, de nummers van normen, de cijfers van een reeks. De watt blijft W, de okta blijft okta, de keelhoogte blijft z, en op de plaat van het blad staat altijd het internationale teken, niet het eigen woord. Dat is voor de lezer die het blad in zijn taal opent, maar met vreemde documentatie werkt.

Al het overige wordt vertaald: het proza, de onderschriften van de opstellingen, de beschrijvingen van instrumenten, de historische afdeling. De lijst van talen is gesloten en groeit niet — zesendertig, waaronder drie met schrift van rechts naar links en het Latijn.

Talen van het project
EnglishРусскийDeutschFrançaisEspañolPortuguêsItalianoNederlandsPolskiSvenskaDanskSuomiNorskČeštinaSlovenčinaRomânăΕλληνικάMagyarTürkçeالعربية · RTLفارسی · RTL中文(简)中文(繁)日本語한국어ไทยTiếng Việtहिन्दीবাংলাIndonesiaMelayuதமிழ்LatinaСрпскиاردو · RTLKiswahili
nagezienkladin de wacht