Caloricum
Monachii, anno 1798. Comes Rumfordius in armamentario spectat quomodo tubi tormentorum terebrentur, et quaestionem computandi ponit. Si calor substantia est in metallo diffusa, copia eius finita est, et terebratio aliquando calefacere desinet. Terebram hebetem sumit, tubum in arcam aquae ponit, et post duas horas et dimidiam aquam ferventem habet. Aquam mutat — rursus fervet.
Caloricum erat materia imponderabilis quam Lavoisierius in tabulam substantiarum simplicium rettulit. Credebatur a calido ad frigidum fluere et interea servari. Quantitas eius caloriis metiebatur: caloria gramma aquae uno gradu calefacit. Theoria tabulas rectas capacitatum caloris dedit atque etiam Carnoti theoriam machinarum caloris. Sed experimentum Rumfordii ostendit calorem sine fine obtineri posse, dum opus fit.
| Nota | caloric · calorique · mensura cal |
| Quomodo computabatur | ex massa glaciei liquefactae et aquae calefactione · Q = c·m·ΔT |
| Quid ponebatur | conservatio: quantum ex uno corpore abiit, tantum in aliud venit |
| Inductio et abolitio | calorique — Lavoisierius, 1789 · experimentum Rumfordii — 1798 · aequivalens mechanicum — Joulius, 1843—1850 |
| Scriptura hodierna | calor forma energiae est, in jouliis · 1 cal = 4,184 J · ISO 80000-5 |
| Valores typici | 79,7 cal — gramma glaciei liquefacere · 540 cal — gramma aquae in vaporem vertere · 2000 kcal — cibus diurnus |
01 · Definitio
Fluidum caloris imponderabile
Secundum systema exeuntis saeculi XVIII caloricum in corporibus inest et a calidis ad frigida fluit. Particulae eius se invicem repellunt — ideo calor diffunditur et corpora calefacta dilatantur. Substantiae caloricum diverse capiunt: ferro decies minus quam aquae opus est ut uno gradu calefiat.
Etiam calor latens Blackii explicabatur: glacies liquescens caloricum recipit nec tamen calescit, ergo id forma ligata intrat. Tota ratio systematis uni positioni innitebatur — caloricum servari. Haec ipsa relinquenda erat. Formulae capacitatis caloris ratae manserunt; tantum calor nunc pro energia habetur.
Calor in statera, sine thermometro
In medio exemplum calidum in camera glaciali; color eius a temperatura pendet. Colore cyaneo glacies et aqua liquefacta, quae in poculum infra defluit — ex massa eius calor computatur. Tunica exterior quoque glacialis est et experimentum a calore conclavis tuetur. Puncta sucinea caloricum sunt, ut fingebatur: ex exemplo in glaciem transit donec exemplum ad nihilum refrigeretur.
Quomodo caloricum omnia explicabat — donec terebrare coeperunt
Hic caloricum ita pictum est ut fingebatur: 260 particulae sucineae fluidi imponderabilis. In tribus primis experimentis numerus earum non mutatur; tantum transfluunt, corpus distendunt aut in glacie liquescente latent. Circuli cavi caloricum ligatum sunt, stratum cyaneum glacies. In quarto experimento terebra novas particulas parit, albas, ex nihilo — et ratio non iam constat. Cursor experimentum ducit; numeri sub scaena caloriis computantur, ut illis annis.
Tubus qui non refrigescebat
In medio machina terebratoria armamentarii. Equi in orbem eunt; eorum machina versatilis per rotam magnam et rotulam dentatam tubum aeneum versat. Tubus in arca aquae stat, terebra hebes in alveum eius premitur. Colore lilacino opus mechanicum: transmissio, axis, vis equorum. Sucino calor qui in loco attritus nascitur: particulae a terebra per aquam surgunt. Cyaneo aqua eiusque temperatura. Dextra tabula visoria calefactionem aquae notat, infra rationem calorici. Secundum theoriam copia calorici in tubo finita est. Fascia ostendit quantum ex hac copia iam abire debuerit. Tempus centies vicies celerius currit: secunda duo minuta est. Si per 20 s nihil tangitis, experimenta sponte incipiunt.
—
02 · Conversio
| {n} | {v} | {note} |
Plures sunt caloriae. Thermochemica est accurate 4,184 J, internationalis 4,1868 J, quindecim graduum 4,1855 J. Differentia decimae partes centesimae sunt. In opere accurato genus caloriae indicatur — aut, melius, statim joulia scribuntur.
Grammata glaciei et aquae ferventis mensurae illius aetatis erant: sic calor videbatur. Gramma glaciei liquefacere 79,7 cal constat, gramma aquae ad 100 °C in vaporem vertere circiter 540 cal. Vapor acrius urit quam aqua fervens propter haec ipsa 540.
03 · Ordines magnitudinum
04 · Instrumenta metiendi
05 · Regulae scribendi
06 · Unitates finitimae
Caloricum abiit, sed hereditatem reliquit. Carnotus terminum machinarum caloris deduxit caloricum servari ponens — et formula hodie quoque valet. Opus et calor una quantitas esse inventa sunt, et ex ratione caloris ad temperaturam entropia crevit.
07 · Pars historica
Theoria calorici nullam mensuram corrupit: calorimetrum calorem translatum, non substantiam, metiebatur. Ideo tabulae capacitatum caloris Lavoisierii et Laplacii theoriae superstites fuerunt. Sola positio conservationis relicta est; mensura — caloria — servata.
Caloria per aquam definiebatur et plures formas habebat: ad 15 °C, mediam inter 0 et 100 °C, internationalem. Anno 1948 Conferentia Generalis Ponderum et Mensurarum calorem in jouliis exprimi commendavit. Caloria in involucris ciborum et in libris veteribus mansit.
Index quantitatum
index totus →Septem unitates fundamentales SI
Gutta acidi colorem suci mutat, sal flammam tingit, aqua ictu congelat. Sub eis omnia folia Simetrii, per disciplinas et ordine litterarum.
Aperi indicem →