Massa per oppervlak schrijft men in gram per vierkante meter, g/m², of in kilogram per hectare, kg/ha. Een hoofdletter M met een subscript is massa: M_myc voor het mycelium, M_fr voor de vruchtlichamen. De lengte van de hyfen in de bodem schrijft men met een kleine letter L, in meter per gram bodem.
Droge massa en natte massa zijn twee verschillende dingen: in een verse zwam bestaat negen tiende uit water. Ook de massa van het mycelium en de massa van de paddenstoeloogst moet je uit elkaar houden: de oogst telt men per seizoen, het mycelium op de dag van bemonstering. En verwar de hectare niet met “één mycelium per hectare”: één individu kan meters of honderden hectaren beslaan.
Boven het strooisel wiegt een koraalzwam, van de uiteinden van zijn takjes stijgen sporen op. Onder de grond lopen witte hyfen uit vanaf zijn voet, gaan dwars door de letters kg/ha heen en bereiken de wortel van een spar. Rechts zakt de buis van een boor de grond in, het streepje op de schaal daalt tot 15 cm en licht op. Bovenaan hangt een weegschaal: de schaal met hyfen weegt zwaarder dan de schaal met het vruchtlichaam.
Eenheidsblad
mycologie herz. 2026-10Mycelium en vruchtlichaam kg/ha · g/m²
Afgeleide SI-eenheid · grootheid: droge massa van een zwam per oppervlakte-eenheid
Een koraalzwam weegt tweehonderdvijftig gram. Hoeveel weegt de zwam?
In de herfst vindt men in het sparrenbos een koraalzwam, vertakt als een zeekoraal. Hij wordt afgesneden en in de mand gelegd. Maar dat is niet de hele zwam. Het is alleen het vruchtlichaam, dat de zwam een paar weken laat groeien om sporen te verspreiden.
De zwam zelf is in de bodem gebleven. Dat is het mycelium, een netwerk van draden, hyfen, ongeveer drie micrometer dik. Het omstrengelt de wortels van de spar en leeft jarenlang. In elk gram bosgrond zitten tientallen of honderden meters hyfen. Onder één vierkante meter bos komen ze samen tot ongeveer twaalfduizend kilometer, bijna een derde van de evenaar.
Mycelium en vruchtlichaam vergelijk je het best aan de hand van de droge massa per oppervlakte-eenheid. Onder een sparrenbos weegt het mycelium ongeveer twintig gram per vierkante meter. Dat is een aantal keren meer dan alle vruchtlichamen die in één seizoen boven diezelfde meter omhoogkomen.
01 · Definitie
hyfelengte · massa van een meter · bodemlaagEen vruchtlichaam kun je in zijn geheel wegen. Mycelium niet: je krijgt het niet uit de grond. Daarom rekent men de massa om. Uit de bodem steekt men een kern, de hyfen worden uitgewassen en onder de microscoop telt men hun lengte in één gram bodem.
Een meter hyfe van 3 µm dik weegt droog ongeveer 1,6 µg. Dat is het volume van een cilinder, vermenigvuldigd met de dichtheid en met het aandeel droge stof. De lengte per gram vermenigvuldigt men met de massa van een meter en met de massa van de bodem onder een vierkante meter in de bemonsterde laag. Zo krijg je de massa van het mycelium per vierkante meter.
Vruchtlichamen tellen is eenvoudiger: je verzamelt alle paddenstoelen op een proefvlak gedurende een seizoen, droogt en weegt ze. Beide massa’s deelt men door de oppervlakte, en dan zijn ze te vergelijken. Bij zwammen die met boomwortels samenleven zijn de vruchtlichamen bijna altijd lichter dan het mycelium.
Welke schaal weegt zwaarder
Bovenaan zie je een doorsnede van de bosbodem onder koraalzwammen. De witte draden zijn hyfen, hun dichtheid volgt de schuif L. Kies een bos, een oppervlakte, het aantal vruchtlichamen en de dikte van de hyfen. “Neem kern” laat de boor zakken en telt de hyfen in het monster, zoals in een laboratorium, met spreiding. “Vruchtvorming” laat koraalzwammen groeien. In koraalrood zijn de vruchtlichamen getekend, in leiblauw het mycelium, in groen de wortels. Onderaan staan drie weergaven. “Weegschaal” — twee massa’s naast elkaar. “Naar diepte” — hoeveel hyfen er in elke centimeter bodem zitten. “Jaar” — hoe beide massa’s per maand veranderen.
De boom voedt het mycelium
Koraalzwammen die in naald- en loofbossen groeien, leven in symbiose met bomen. De hyfen omstrengelen de fijne wortels, krijgen suikers van de boom en geven hem water en stikstof terug. De massa van het mycelium is dus een deel van de opbrengst van het bos zelf, dat de boom in het ondergrondse netwerk heeft gestoken. Vruchtlichamen laat de zwam uit dezelfde reserves groeien, maar alleen als er vocht is en koele nachten. In een droog jaar zijn er helemaal geen vruchtlichamen, maar het mycelium blijft.
02 · Omrekening
massa per oppervlak · hyfelengte · recordsVan gram per meter naar ton per hectare
Voer een massa per oppervlak of een hyfelengte in. Het eerste tabblad rekent eenheden om. Het tweede berekent uit de hyfelengte in de bodem de massa van het mycelium voor de gekozen laag. Het derde verzamelt de grootste zwammen, per vruchtlichaam en per mycelium.
De hyfelengte per gram bodem komt in verschillende laboratoria verschillend uit, en de resultaten lopen twee tot drie keer uiteen. Dode en levende hyfen zijn onder de microscoop ook niet altijd te onderscheiden. Daarom geeft men de massa van het mycelium met een marge: “in de orde van honderd kilogram per hectare”.
| {k} | {v} | {note} |
{text}
04 · Meetinstrumenten
boor · raster · zakje · droogstoofMycelium weegt men niet — men rekent het uit
Bodemboor
Een stalen buis wordt de grond in geslagen en er komt een kolom ongestoorde grond uit: de kern. Die snijdt men in lagen van vijf centimeter en weegt elke laag. Zo komt men te weten hoeveel de bodem onder een vierkante meter weegt in de gewenste laag. Zonder dit getal is de lengte per gram niet om te rekenen naar massa per oppervlak.
Kruispuntmethode
Hyfen uit een bodemmonster worden gekleurd en op een filter uitgespreid. Elke draad afzonderlijk meten kan niet. In plaats daarvan legt men in het oculair een raster en telt hoe vaak hyfen de lijnen ervan kruisen. Uit het aantal kruisingen, de oppervlakte en de totale lengte van de lijnen krijgt men de hyfelengte. De methode werd in 1966 bedacht voor plantenwortels.
Gaaszakje
In de bodem begraaft men zakjes van gaas met een maaswijdte van 50 µm, gevuld met schoon zand. Wortels komen door zo’n gaas niet heen, hyfen wel. Na enkele maanden graaft men de zakjes op en weegt het mycelium dat erin is gegroeid. Zo komt men te weten hoeveel mycelium het bos per seizoen aanmaakt, meestal honderden kilogram droge massa per hectare.
Drogen en wegen
Vruchtlichamen van het proefvlak worden gedroogd bij 60—70 °C, tot de massa niet meer daalt. Een verse koraalzwam van 250 g weegt na het drogen ongeveer 25 g. Zwammen kun je alleen vergelijken op droge massa: op een regenachtige dag is dezelfde zwam zwaarder dan op een droge.
05 · Schrijfregels
droog of nat · laag · termijnSchrijf op welke massa en in welke laag
De massa van een zwam per oppervlak gaat altijd vergezeld van drie aanduidingen: of ze droog of nat is, voor welke bodemlaag en over welke termijn. Zonder die aanduidingen is een getal uit het ene artikel niet te vergelijken met een getal uit een ander.
Zonder laag en toestand is een getal onvolledig: in de laag 0—30 cm zit meer mycelium, en de natte massa is vijf keer zo groot als de droge. De aanduiding van de hectare is ha, niet “ga”. Een paddenstoeloogst zonder aanduiding is meestal nat, en ze is tien keer zo zwaar als de droge. L is de lengte per gram bodem, niet zomaar een lengte. De aanwas per seizoen en de voorraad op de dag van bemonstering zijn verschillende grootheden. En een gram per vierkante meter is tien, niet honderd kilogram per hectare.
06 · Naburige eenheden
mycologieDe massa van het mycelium is het resultaat van zijn groei: hoe snel de rand van de kolonie groeit, vertelt de pagina over myceliumgroei. Het vruchtlichaam leeft voor de sporen, en hun grootte en uitworp staan op de naburige pagina’s. De oppervlakte in hectare is een gemeenschappelijke maat voor allemaal.
Rand van de kolonie, mm/d.
v₀Waarom een zwam een vruchtlichaam laat groeien.
ha10 000 m², maat voor bosoppervlak.
07 · Historisch deel
archief · van wortels in het raster tot een reusachtig individuHoe men de zwam in zijn geheel zag
{title}
{text}
De massa van mycelium is altijd een omrekening
Een vruchtlichaam kun je op de weegschaal leggen. Mycelium niet: je krijgt het niet in zijn geheel van de bodem los. Daarom verkrijgt men de massa altijd door omrekening uit drie metingen: de hyfelengte in een gram bodem, de massa van een meter hyfe en de massa van de bodem in de laag.
Elk van de drie getallen wordt met een eigen fout gemeten. De diameter van de hyfen schommelt tussen twee en vijf micrometer, en de massa van een meter groeit met het kwadraat van de diameter, een verschil van zes keer. Een deel van de hyfen in het monster is al dood. Daarom schrijft men de massa van het mycelium afgerond op en vermeldt men de methode.
Er is ook een andere weg, een chemische. In de wanden van schimmelcellen zit ergosterol, een stof die planten niet hebben. De hoeveelheid ervan in een bodemmonster rekent men om naar de massa van het mycelium. Rechts zie je de snijpunten-teller onder het oculair: elke stip is een hyfe die een lijn van het raster heeft gekruist.
De zeven SI-basiseenheden
Catalogus van grootheden
Mycologie en oppervlakte · 12 paspoorten
Een druppel zuur verandert de kleur van het sap, zout kleurt de vlam, water bevriest door een tik. Daaronder alle bladen van Simetrium, per vakgebied en alfabetisch.
Index openen →