Lít
Trong phòng thí nghiệm, người ta kiểm định một bình định mức mới 1000 mL. Đặt nó lên cân, rót nước cất đến vạch vòng và đọc số: 997,20 g. Nếu coi một lít nước nặng một kilôgam thì bình thiếu gần ba mililit và phải loại. Thực tế bình sai lệch chưa tới một phần mười mililit. Nước ở 20 °C nhẹ hơn nước ở 4 °C, và không khí cũng đẩy nước lên một chút.
Lít là tên riêng của decimét khối. Từ năm 1964, 1 L bằng đúng 1 dm³, không còn liên quan gì đến nước. Trước đó lít được định nghĩa qua khối lượng: thể tích của một kilôgam nước tinh khiết ở 4 °C. Vì vậy lít lớn hơn decimét khối 28 phần triệu. Lít không thuộc SI nhưng được phép dùng cùng SI. Sữa, nhiên liệu và rượu vang bán theo lít, còn thuốc được pha liều bằng mililit.
| Đại lượng | thể tích, dung tích; thứ nguyên L³ |
| Định nghĩa | 1 L = 1 dm³ = 0,001 m³ chính xác (CGPM lần thứ 12, 1964) |
| Ký hiệu | L hoặc l; ước số mL, µL, bội số hL; cách viết ℓ không được chấp nhận |
| Vị thế | ngoài SI; trong Sách giới thiệu SI nằm ở bảng các đơn vị được dùng cùng SI |
| Một lít nước | 999,97 g ở 4 °C · 998,21 g ở 20 °C · 997,16 g trên cân trong không khí |
| Giá trị điển hình | 50 µL — một giọt · 250 mL — một cốc · 158,987 L — một thùng dầu |
01 · Định nghĩa
Khối lập phương cạnh mười xentimét
Lít là thể tích của khối lập phương cạnh 1 dm. Trong đó có một nghìn xentimét khối, và một nghìn lít hợp thành một mét khối. Mililit và xentimét khối là một. Bác sĩ viết 5 mL, còn trong các văn bản y khoa cũ có thể gặp 5 cc, tức cubic centimetre.
Thể tích dụng cụ hầu như không bao giờ đo bằng thước. Người ta tìm nó bằng cách cân nước: lấy khối lượng chia cho khối lượng riêng. Khối lượng riêng của nước phụ thuộc nhiệt độ nên phép tính cần có nhiệt kế. Cân được hiệu chuẩn bằng quả cân thép, mà nước chiếm thể tích gấp tám lần, nên không khí đẩy nước mạnh hơn. Từ đó có hiệu chính một phần nghìn. Thủy tinh nở ra khi nóng, nên thể tích được quy về 20 °C. Hiệu chính cho nước và không khí gộp trong hệ số Z của ISO 4787, hiệu chính cho thủy tinh là một thừa số riêng của công thức.
Một lít nặng bao nhiêu
Mỗi hàng là một lít chất lỏng trên cân. Dải màu là khối lượng, đường dọc mảnh là 1000 g. Nhiệt độ làm đổi khối lượng riêng: khi nóng chất lỏng nở ra và một lít chứa ít chất hơn. Hãy chọn nhiệt độ.
Năm bình, một cân và nước
Thao tác chính là nút “Bắt đầu kiểm định”. Bình rỗng được đặt lên cân và ghi số đọc. Sau đó rót nước cất, những giọt cuối thêm bằng pipet cho đến khi mép dưới của mặt khum chạm vạch. Bình có nước được cân thêm lần nữa. Hiệu hai số đọc được quy đổi thành thể tích ở 20 °C và so với dung sai của bình. Dưới cảnh chọn bình: bình định mức 1000 mL, ống đong, pipet 25 mL, chai 1,5 L có dấu ℮ hoặc ca đong nhà bếp. Cũng ở đó đặt nhiệt độ nước và vị trí mắt khi đọc mặt khum. Nút “Tính 1 kg = 1 L” bật cách tính thường ngày: gam lập tức thành mililit.
—
02 · Quy đổi
Gallon Mỹ được định nghĩa qua inch khối: đúng 231 in³. Từ năm 1959 một inch bằng 25,4 mm, nên gallon Mỹ tính ra lít là con số chính xác 3,785411784.
Gallon Anh từ năm 1985 cũng là giá trị chính xác: 4,54609 L. Trước đó nó được định nghĩa là thể tích của 10 pound nước ở 62 °F, giống như lít năm 1901 — qua khối lượng nước.
03 · Bậc độ lớn
04 · Dụng cụ đo
05 · Quy tắc viết
06 · Các đơn vị lân cận
07 · Phần lịch sử
Năm 1901 lít được định nghĩa là thể tích của một kilôgam nước tinh khiết ở khối lượng riêng lớn nhất và áp suất chuẩn. Những người lập ra hệ mét tính rằng thể tích này bằng một decimét khối. Các phép đo đầu thế kỷ hai mươi cho thấy lít lớn hơn: 1,000028 dm³. Chênh lệch là 28 phần triệu, tính trên một lít là 0,028 mL.
Trong công việc chính xác xuất hiện hai đơn vị: lít và decimét khối. Khối lượng riêng khi thì ghi bằng g/mL, khi thì bằng g/cm³, và các con số lệch nhau ở chữ số thứ năm. Năm 1964, CGPM lần thứ 12 bãi bỏ định nghĩa qua nước và biến lít thành tên gọi khác của decimét khối. Từ đó khối lượng riêng của nước là đại lượng đo được, không còn là một phần của định nghĩa đơn vị.
Danh mục đại lượng
toàn bộ chỉ mục →Bảy đơn vị cơ sở của SI
Một giọt axit đổi màu nước ép, muối nhuộm màu ngọn lửa, nước đóng băng sau một cú gõ. Bên dưới là mọi trang của Simetrium, theo ngành và theo thứ tự chữ cái.
Mở chỉ mục →